Her bahar, İlahi kudretin yeryüzünü yeniden canlandırdığının sessiz bir işaretidir. Soğuk yavaş yavaş çekilir, gökyüzü yumuşar ve toprak uyanır. Bahar birdenbire gelmez; rahmet adım adım yaklaşır, hayatın damarlarına yayılır. Önce hava değişir, sonra su çözülür, en sonunda toprak ısınır ve sakladığı güzellikleri ortaya çıkarır. Cemreler, bu dirilişin müjdecisidir: üç kez düşer; önce havaya, sonra suya ve son olarak toprağa. Cemre ateştir ama yakmak için değil, canlandırmak içindir. Bu sıcaklık boğucu değil, hayatı uyandıran bir ılıklıktır.

Böylece her varlık, Âlemlerin Rabbi’nin kendisine verdiği görevi yerine getirir. Kainat, bakmasını bilenler için baştan sona ayetlerle doludur: “Yakında biz onlara hem dış dünyada hem de kendi iç âlemlerinde ayetlerimizi göstereceğiz; ta ki Kur’an’ın gerçek olduğu onlar için gün gibi ortaya çıksın.” (Fussilet, 53) Cemre de bu işaretlerden biridir. Dış dünyada toprağı, iç dünyada kalbi uyandıran sessiz bir habercidir.

Gönlün Mevsimleri

İnsanın da bir iç âlemi vardır; orada yaz kavurur, kış dondurur, bahar diriltir. Bazen sert rüzgârların savurduğu bir kış hüküm sürer; umut donar, sevinç kabuğuna çekilir, kalp susar. Bazen sonbahar gibi bir hüzün iner; hayaller yaprak yaprak dökülür. Yazın rehaveti sarar ruhu; her şey yerli yerinde görünür ama derinlerde tarif edilemeyen susuzluk büyür ve nihayet bahar gelir: uzun bir bekleyişten sonra iç dünyada sessizce açan ve yeniden filizlenen umutlarla.

Gönül üşüdüğünde en sıcak günler bile ısıtmaz; gönül ısındığında ise en sert kışlar bile yakıcı olmaz. İç âlemin kışı çoğu zaman gaflet, ümitsizlik, yorgunluk ve kalbi daraltan yalnızlıkla gelir. Kalp kabuk bağlar, duyarlılık körelir, ibadet ruhunu yitirir; insan yaşar ama içten içe eksilerek yaşar. Sonra bir an olur; iç dünyaya sessizce yaklaşan bereketli bir mevsim belirir. Gönül toprağının derinliklerinde saklı kalan hayat yavaş yavaş kıpırdanmaya başlar. Bu belirsiz uyanış çoğu zaman fark edilmeden kalbe düşen ilahi bir davetin habercisidir.

Üç aylar, ruhumuzun bahar takvimidir ve kalbin kış uykusundan uyanış yolculuğudur. Her diriliş gibi bu yolculuk da görünmeyen bir dokunuşla başlar; gönül ufkunda beliren ilk uyanışla, ilk cemreyle.

İlk Cemre: Havaya Düşen Diriliş

Receb-i Şerif, hürmet ve hazırlık ayıdır. Cemre önce havaya düşer; görünmez ama hissedilir. Ayaz sürer ama hükmü zayıflar. Ufukta bir değişim vardır. Receb ayı, haram aylar arasında savaşmanın yasak olduğu dört aydan biridir ve hürmet, sükunet ve ilahi sınırlara saygının öne çıktığı zamandır. Bu ay, kalbin yeniden edebe, saygıya ve kulluk bilincine çağrıldığı bir başlangıçtır. İnsan dış gürültüden iç sükûna yönelir, kalbin katılaşmış yönleri törpülenir ve Rabb’in huzuruna hazırlanır.

İç dünyada uyanan saygı ve sükûnet, ruh iklimini değiştiren ilk esinti gibidir; görünmez ama etkisi büyüktür. Kalp önce hürmetle yumuşar, sonra yönünü bulur. Tıpkı baharın toprağa ulaşmadan önce havada hissedilmesi gibi manevi diriliş de önce kalbin havasında başlar. Peygamber Efendimizin öğrettiği “Allah’ım, Receb ve Şaban’ı bize mübarek kıl, bizi Ramazan’a ulaştır.” duası dirilişe yönelmenin ilanıdır.

Ruhun Bahara Yürüyüşü

Bazen insan sebebini açıklayamadığı bir daralma yaşar. Gönül daralır, ibadetler ağırlaşır, zihin bulanır. Ehl-i irfanın “kabz” dediği bu hal ruhun kış mevsimidir. Ardından bir ferahlık doğar; kalp genişler, umut belirir, ibadet kolaylaşır. Bu “bast” halidir. Manevi haller gelip geçicidir ancak her bast gizli bir dirilişin işaretidir. Receb’in gelişiyle hissedilen ince değişim ruhun kabzdan basta geçişine benzer. Henüz her şey çözülmemiştir ama iç dünyada genişleme başlamıştır.

İkinci Cemre: Suya Düşen Arınma

Şaban-ı Şerif, temizlik ve arınma ayıdır. İkinci cemre suya düşer; su arınmanın sembolüdür. Cemreyle buz çözülür, akış başlar. Doğadaki bu uyanış, iç dünyamızdaki büyük dönüşümün habercisidir. Şaban ayı, kalbin derinliklerindeki katılaşmış gafleti kırar. Peygamber Efendimiz ümmetine bu ayı oruçla ihya etmeyi öğretmiştir. Bu zaman dilimi, iç dünyada sessizce yapılan hazırlığın dışa vurduğu bir makamdır.

Şaban ayında niyetler harekete geçer, söz fiile dönüşür. Beden suyla temizlenirken kalp de Kur’an’ın sesiyle ve tövbenin gözyaşlarıyla dirilir. Bu ay, tövbe ile kalbin ağır yüklerden arındığı, affetme cesaretinin filizlendiği mübarek bir eşiktir. Merhamet artar, kırgınlıklar erir, katı duygular yerini sıcaklığa bırakır. Kalbin donmuş damarları dirilir, manevi dolaşım başlar. İnsan yeniden hakikati duyabilen bir kul olur. Şaban ayı ruhun yumuşadığı, kulun Rabbine yaklaştığı kutsal bir dönemdir.

Son Cemre: Toprağa Düşen Rahmet

Ramazan, rahmet ve diriliş ayıdır. Son cemre toprağa düşer ve bu uzun bir hazırlığın son nefesidir. Hava yumuşamış, sular çözülmüş, hayatı doğuracak rahmetin zamanı gelmiştir. Toprak insanın mayasıdır; tevazu, sabır, sır ve vefadır. İnsan topraktan alır, ona zarar verir ama toprak yine bağrını açar ve verir.

Ramazan, gönül toprağına düşen cemredir. Oruç nefsin sert kabuğunu çatlatır, namaz kalbi doyurur, zekât ve sadaka içteki merhameti filizlendirir. Böylece iç dünyada görünmeyen bir bahar başlar. Sabır kök salar, şükür tomurcuklanır, merhamet meyve verir. İç âlem dirilmeden dış âlem dirilmez; kalp bahara ermeden dünya bahara ermez. İnsan en verimli haliyle toprağa benzer: sessiz, mütevazı, sabırlı, vefalı ve cömert olur.

Kur’an: Kalplerin Baharı

Rabbimiz bu ilahi kelamın diriltici etkisini şöyle buyurur: “Ey iman edenler! Allah ve Resulü sizi, size hayat verecek şeylere çağırdığında onlara uyun.” (Enfâl, 24) Bu çağrı, ruhun asıl kaynağıyla buluşması, kalbin yeniden hayat bulmasıdır. Hazreti Ali'nin ifadesiyle: “Her şeyin bir baharı vardır. Kalplerin baharı Kur’an, Kur’an’ın baharı da inmeye başladığı ay olan Ramazan’dır.”

Tabiatın baharı cemreyle başlar, kalbin baharı Kur’an’la buluşma ve Ramazan ayının sabır ve arınma zamanı olmasıdır. Cemre toprağı ısıtır, Kur’an kalbi diriltir. Rabbimiz “İşte biz böylece sana emrimizle ölü kalplere hayat bahşeden bu Kur’an’ı vahyettik.” (Şûrâ, 52) buyurur. Cemre donmuş tabiatı uyandırırken, Kur’an donmuş vicdanı canlandırır. Ramazan, Kur’an’ın bahar mevsimidir.

Bu ayda inen ilahi kelam, insanlığın kalbine düşen en büyük cemredir. Kur’an ruhun susuzluğunu giderir, ölü kalpleri diriltir. Ramazan sadece bir zaman dilimi değil; vahyin yeniden hatırlandığı, yaşandığı, insanı dirilttiği rahmet mevsimidir. Müminler için en güvenli limandır. Ayet-i kerimede belirtildiği gibi: “Biz Kur’an’ı müminlere şifa ve rahmet olarak indiriyoruz.” (İsrâ, 82)

Kur’an şifadır çünkü hasta kalpleri onarır, rahmettir çünkü kalbi diriltir ve hayatı bereketlendirir, nurdur çünkü kalbe istikamet ve hayata anlam kazandırır. Vahiy kalplerde farklı etkiler doğurur; açık kalpte huzur ve sükunet, kapalı kalpte ise daralma ve huzursuzluk yaratır. Ramazan, kalbe inen vahyin bahar mevsimidir. Kur’an’la buluşan kalp, uzun bir kıştan sonra açan bir bahçe gibidir.

Cemreler Gönlümüze Düştü mü?

Üç cemre tamamlandığında tabiat uyanır. Uzun kıştan sonra hayat yeniden canlanır. Ağaçlar tomurcuklanır, kuşlar yuvalarına döner, toprakta saklı sırlar ortaya çıkar. Yeryüzü İlahi kudretin emriyle ayağa kalkar. Donmuş nehirler çözülür, rüzgârın sesi değişir, sert esintilerin yerini yumuşak ve umut taşıyan nefesler alır.

Şair Erdem Bayazıt’ın dediği gibi: “Gün olur toprak uyanır, böcekler uyanır, sarı bozkır titrer, çıplak dağlar yeşerir...” Ramazan da böyledir; görünürde takvim yaprakları değişirken, hakikatte kalplerin iklimi dönüşür. Ramazan-ı Şerif, insan içinde başlayan ve hayatına yayılan bir bahar mevsimidir. Oruç nefsin baharıdır; yıllarca büyüyen arzular budanır, taşkınlıklar dizginlenir. Açlık ruhun sesini duyurur, nefsin gürültüsünü susturur. Teravih ruhun baharıdır; geceler yakınlığın mekanı olur, kalbin üzerindeki yük hafifler, insan kendini Rabbine daha yakın hisseder.

Ramazan ayının manevi önemi ve İslam dünyasına birlik çağrısı olarak Diyanet Başkanı Arpaguş’un açıklamaları, bu ruh halinin toplumsal boyutunu da gözler önüne serer.

Kur’an-ı Kerim kalbin baharıdır. Her ayet iç dünyada açan bir çiçek gibi anlam kazanır, ruhu besler. İbadetler alışkanlık değil, buluşma olur; secde tüm benliğin teslimi, dua sözcük olmaktan çıkar hal olur. Gerçek bahar, dalların yeşermesinden önce kalbin dirilmesidir. Hakiki uyanış tabiatın hareketinden öte, insanın yönünü Rabbine çevirmesidir ve en büyük cemre kalbi hayata döndürendir.

Şimdi soralım; cemreler bizim de gönlümüze düştü mü? Ruhumuzdaki o ilk meltem içimizdeki havayı değiştirdi mi? Katı yanlarımız yumuşadı mı, kalbimizdeki buzlar çözüldü mü? En önemlisi, içinde saklı o mübarek tohum çatlayıp gönül toprağımız büyük dirilişe hazır mı?

Unutmayalım! Cemre düştü diye bahar kendiliğinden gelmez. Tohumun çatlamaya razı olması, dar ve karanlık kabuğundan vazgeçmesi gerekir; çünkü kabuk kırılmadan filiz doğmaz. Toprağın sinesindeki karanlığa razı olmayan çekirdek güneşin nuruna kavuşamaz.

Gönüllere Bahar Taşıyan Cemre Olmak

İçten bir yöneliş olmadan diriliş olmaz, samimi bir hicret başlamadan Ramazan hakiki anlamına ulaşmaz. Kalbimiz gerçekten kıblesine döndüğünde bahar artık dışarıda değil, içimizde başlar. Böyle bir bahar mevsimlerle gelip geçmez; ebediyet ufkunda solmayan bir dirilişe dönüşür. Rabbimizin müjdelediği ebedi bahar şöyledir: “Allah’a karşı gelmekten sakınan ve saygı dolu bir gönülle O’nun istediği gibi kulluk yapanlara vaat edilen cennetin misali şöyledir: Ağaçlarının arasından ve köşklerinin altından ırmaklar akar, yiyecekleri ve gölgesi devamlıdır.” (Ra’d, 35)

Bu müjde kalbini bahara hazırlayan kulun menzilidir; ancak ahiretteki her menzil bu dünyada atılan bir adımla başlar. Gönlüne cemre düşen her mümin, ebedi gölgeye ve bitmek bilmeyen rızıklara giden yolun yolcusudur.

Öyleyse asıl soru şudur: Bu yolculuk yalnız kendi içimizde mi kalacak? Ramazan boyunca ısınan kalp sadece kendi baharını mı yaşar? İçimizde saklı kalan diriliş kemale ermiş sayılır mı? Hakiki bahar, başkasının kışına dokunabildiğimizde başlar. İçimizde yanan ateş başkalarına şifa taşıdığında anlam kazanır; çünkü cemre sadece beklenen bir sıcaklık değil, sunulan bir ılıklıktır.

Soğumuş bir kalbe dokunan tatlı söz, kırılmış bir gönlü onaran sükunet, kararmış bir çehreyi aydınlatan tebessüm... İşte gönle düşen cemreler bunlardır. Ramazanda ısınan kalp affettikçe genişler, paylaştıkça bereketlenir. Secdeyle yumuşar, infakla kemale erer. Nihayet insan bir gün şunu fark eder: Bazen insanın kendisi bir cemre olur.

90’lı yıllarda gönlümüzü ısıtan o ezgide geçtiği gibi: “Yeşerdik, çiçek açtık, hayatın baharında, Ne havaya ne suya, gönle düşen cemreyiz.”

Sonuç olarak, baharı beklemekten daha kıymetli olan, gönüllere bahar taşıyan cemre olabilmektir.