Türkiye'den bir ekip, Ay ve Mars regolit simülatörlerinde domates yetiştirme projesinde önemli ilerlemeler kaydetti. TÜBİTAK destekli çalışma, uzayda tarım için kritik kabul edilen bu toprak yapısının bitkilere uygun hale getirilmesini hedefliyor.

Ekstremofit Bitkilerle Regolit İyileştiriliyor

Çalışmayı yürüten ekipte yer alan Doç. Dr. Rengin Özgür Uzilday, eşi Doç. Dr. Barış Uzilday ile Ege Üniversitesi Ziraat Fakültesi Bahçe Bitkileri Bölümü Öğretim Üyesi Dr. Tansel Kaygısız bulunuyor. Yaklaşık 15 ay önce başlayan projede, ABD'den getirilen Ay ve Mars regolit simülatörleri kullanıldı.

İlk aşamada, yüksek sıcaklık, ağır metal kirliliği, kuraklık ve tuzluluk gibi zorlu çevre koşullarına dayanabilen turpgiller ailesinden "Schrenkiella parvula", "Arabis alpina" (kazteresi) ve "Noccaea sempervivum" gibi ekstremofit bitkiler yetiştirildi. Bu uygulama, regolitlerdeki yüksek metal ve tuz içeriğini azaltarak toprağın yapısal olarak iyileştirilmesini sağladı.

Uzayda Tarım ve Koloni Planlarına Katkı

Doç. Dr. Uzilday, insanlığın Ay ve Mars'ta koloni kurma hedefi doğrultusunda mikro yerçekimi ortamında bitki yetiştirmenin sınırları olduğunu belirtti. Regolitlerin organik madde açısından çok fakir olduğunu ve Dünya toprağından farklı olarak doğal canlılık barındırmadığını vurguladı.

Dünya'dan Ay veya Mars'a toprak götürmenin mümkün olmaması nedeniyle, regolitleri tarıma uygun hale getirme çalışmalarının önemine değinen Uzilday, elde edilen bilgilerin ileride kurulacak uzay kolonilerine doğrudan aktarılmasının amaçlandığını ifade etti.

Domates Yetiştirme Aşamasına Geçildi

Projenin ikinci aşamasında, metal ve tuz içeriği azaltılmış regolitlerde domates yetiştirilmeye başlandı. Doç. Dr. Uzilday, "Ay ve Mars regolitlerinde ekstremofit bitkiler yetiştirdik ve domates bitkisinde yüksek miktarda meyve elde ettik. Bundan sonraki aşamalarda, meyvelerin kalitesi ve moleküler mekanizmalarını inceleyeceğiz" dedi.

Kalite Analizleri Devam Ediyor

Dr. Tansel Kaygısız ise domateslerin hasat olgunluğuna ulaştığını ve detaylı kalite analizlerinin yapılacağını belirtti. Hem Dünya toprağında hem de regolit simülasyonlarında yetişen meyvelerin karşılaştırılacağını ifade eden Kaygısız, bu verilerin ürünlerin tüketilebilirliği hakkında önemli bilgiler sağlayacağını aktardı.