Diyarbakır’daki tarihi Zerzevan Kalesi, üç günlük bayram tatilinde yağışlı havaya rağmen 13 bin kişiyi ağırladı. Kazı çalışmalarında görev alan 35 kadın ise bölgenin tarihini gün yüzüne çıkarıyor.

Roma'nın Sınır Garnizonu Zerzevan Kalesi

Zerzevan Kalesi, Diyarbakır-Mardin kara yolu üzerindeki Çınar ilçesinde bulunuyor. Kazı ve restorasyon çalışmaları, Prof. Dr. Aytaç Coşkun başkanlığında 2014 yılında başladı. Tarihi yaklaşık 3 bin yıl öncesine, Asur Dönemine (MÖ 882-611) kadar uzanan kale, Pers Dönemi (MÖ 550-331) Kral Yolu üzerinde yer alıyor ve yol güvenliği amacıyla kullanılmış.

Yapılan buluntular, alanın Part (MÖ 140-85), Geç Hellenistik ve Erken Roma Dönemlerinde (MÖ 2. yüzyıldan MS 3. yüzyıla) kullanıldığını gösteriyor. MS 3. yüzyılda Severuslar Döneminde (MS 198-235) büyük bir askeri yerleşim inşa edilmiş. Surlar ve yapılar Anastasios I (MS 491-518) ile Justinianos I (MS 527-565) dönemlerinde onarılmış ve bazı yapılar yeniden inşa edilmiş. İslam ordularının fethi olan 639 yılına kadar kesintisiz kullanılmış.

Dünyanın En İyi Korunmuş Mithras Kutsal Alanı

Kale içinde, Roma'nın doğu sınırındaki ilk kutsal alan olarak kabul edilen, dünyadaki en iyi korunmuş Mithras Kutsal Alanı ortaya çıkarıldı. 1200 metre uzunluğunda ve 15-18 metre yüksekliğinde surlarla çevrili askeri yerleşimde; gözetleme ve savunma kulesi, kilise, yönetim binası, arsenal ve kaya sunağı gibi yapılar bulunuyor.

Kuzey alanda cadde-sokaklar ve konutlar yer alırken, su sarnıçları, yeraltı kilisesi ve kutsal alan da tespit edildi. Surların dışında ise yerleşime su sağlayan kanallar, sunu çanakları, taş ocakları, kaya mezarları ve tonozlu mezarlar dikkat çekiyor. Zerzevan Kalesi, hem yer üstü hem de geniş kapsamlı bir yeraltı şehri içeriyor.

2020 yılında UNESCO Dünya Mirası Geçici Listesine giren Zerzevan Kalesi ve Mithras Kutsal Alanı için Kültür ve Turizm Bakanlığı ile Karacadağ Kalkınma Ajansı tarafından asıl listeye girmek için çalışmalar sürüyor. Bu yıl içinde dünya mirası statüsü kazanması planlanıyor.

Ziyaretçi Sayısı Artıyor, Kadınlar Tarihe Işık Tutuyor

Yıllık 400 bin yerli ve yabancı turisti ağırlayan kale, bayram süresince 13 bin ziyaretçiyi kabul etti. Kazı başkanı Prof. Dr. Aytaç Coşkun, bu yıl İŞKUR’un “İş Gücü Uyum Projesi” kapsamında 35 kadının kazı çalışmalarında yer aldığını belirtti. Kadınların özellikle çevre köylerden geldiğini ve projenin kadın istihdamı açısından öneminin altını çizdi.

“35 kadın, tarihe ışık tutuyor. Hem iş gücü uyum programı kapsamında eğitim alıyorlar hem de ekonomik katkı sağlıyorlar. En hassas noktalarda, asker ve sivillerin kaldığı konutlarda çalışıyorlar. En çok arkeolojik bulgunun çıktığı yerlerde kadın eli değdi.”

Prof. Dr. Coşkun, ziyaretçi sayısının önümüzdeki yıllarda artarak 700 bine ulaşmasını ve ilerleyen dönemde 1 milyonun üzerine çıkmasını beklediklerini söyledi.

Kazı Ekiplerinde Kadınların Rolü

Kazı ekibinde yer alan Eylem Atan, Demirölçek köyünden olduğunu ve böyle bir iş imkanı bulmanın kendileri için çok iyi olduğunu belirtti. Ailelerine katkıda bulunmanın kendilerine mutluluk verdiğini dile getiren Atan, tarihin önemini kazı çalışmalarıyla daha iyi anladıklarını ifade etti.

“Kadınlar her şeye meraklı ve daha detaycıdır. Kazma, kürek ve mala ile çalışırken çok dikkatli hareket ediyoruz. Kazı işleri yavaş ve titizlik gerektiren bir süreç.”

Kaynak: İHA