ABD ve İsrail'in 28 Şubat'ta İran'a yönelik saldırılarıyla başlayan savaşın ardından, Pakistan'ın girişimleriyle 8 Nisan'da iki haftalık ateşkes ilan edildi. Ancak özellikle İsrail'in Lübnan'daki devam eden saldırıları nedeniyle ateşkesin süreceği konusunda belirsizlik sürüyor. Bu gelişmeler, ABD'nin NATO ülkelerine İran savaşı yaptırımı planı ile paralel bir süreç olarak değerlendiriliyor.

Van ve Kapıköy Sınır Kapısı'nda Durum

Ateşkes öncesinde, 6 Nisan'da Van'ın Saray ilçesinde bulunan Kapıköy Sınır Kapısı'nda gözlemler yapıldı. Türkiye-İran sınırı yaklaşık 560 kilometre olup, bunun 295 kilometresi Van sınırları içindedir. Savaş Van'ı en çok etkileyen il konumuna getirdi. Kapıköy sınır kapısı önceki günlere kıyasla daha hareketliydi ancak İran'dan Türkiye'ye gelenlerin sayısı, Türkiye'den İran'a dönenlerden fazlaydı.

İranlıların Van'a Gelişi ve Yaşam Koşulları

Savaşın uzamasıyla birlikte çalışma izni olan bazı İranlılar Van'a yöneldi. İran'ın kuzeybatısındaki Urmiye şehrinden gelen Pergah, annesiyle birlikte Van'da bir güzellik salonunda çalışıyor. Urmiye'de günlük yaşamın zor koşullar altında sürdüğünü ve çok sayıda sivilin yaşamını yitirdiğini belirtiyor. Pergah, "Gerçekten çok korktuk, hala öyle. Elektrik ve su kesintileri yaşanıyor, birçok yer vuruldu, askerlerimiz şehit oldu," diyor.

Urmiye'de mağaza işleten annesi Mina ise gözyaşları içinde, "Açlıktan ölsek de topraklarımızı terk etmeyiz," ifadelerini kullanıyor. Khoy kentinden gelen madenci Habip ise savaş sırasında İranlıların birlik olduğunu vurguluyor. İranlı hukukçu Sabir Abullahizad, savaşın İran halkının savaşı olmadığını ifade ederek, ekonomik hayatın henüz altüst olmadığını ve insanların temel ihtiyaçlarından mahrum kalmadığını söylüyor.

Van Ekonomisi ve İranlı Turistler

Van için en büyük gelir kaynağı turizm olup, İranlı turistler kenti "dünyaya açılan kapı" olarak görüyor. Van ekonomisinin %63'ü, çoğunlukla turizm ve hizmet sektörlerine dayanıyor. İranlı turistler konaklama, ulaşım, yeme içme, tekstil ve eğlence gibi alanlarda yıllık 350 milyon dolardan fazla katkı sağlıyor. Bu nedenle kentte tabelalar Türkçe ve Farsça olarak hazırlanıyor.

Turizm acentesi sahibi Murat Beyaz, "Yılın her döneminde esnafın gözü kulağı İranlı turistlerde. Savaş, Van ekonomisine büyük zarar verdi," diyor. İranlı turistlerin Van'ı en çok 21 Mart Nevruz Bayramı'nda ziyaret ettiğini ancak bu yıl savaş nedeniyle Nevruz tatilinde Van sokaklarının boş kaldığını belirtiyorlar.

Turist Sayılarında Büyük Düşüş

Kapıköy Gümrük Kapısı verilerine göre, 2012'de Van'a gelen İranlı turist sayısı 49 bin 579 iken, 2025'te bu sayı 777 bin 914'e yükseldi. Van Ticaret ve Sanayi Odası (VATSO), 2026 için bir milyon İranlı turist hedefi koymuştu ancak savaş bu hedefi belirsiz hale getirdi. 1 Ocak-8 Nisan 2026 döneminde ülkeye 176 bin 60 yabancı giriş yaparken, çıkış yapanların sayısı 164 bin 88 oldu. Savaş döneminde İran'a dönenlerin sayısı 43 bin 544'e ulaştı.

Van'da Sektörel Değişimler

Van'da İranlı turistlerin en çok rağbet ettiği alanlardan biri tekstil sektörü. İki büyük giyim mağazası olan Vedat, satışlardaki düşüş nedeniyle çalışan sayısını azaltmak ve indirimlerle zararı azaltmak zorunda kaldı. Van ekonomisinin belkemiği turizm gelirleri olup, VATSO ve Türkiye Ekonomi Politikaları Araştırma Vakfı (TEPAV) verilerine göre İranlı turistlerin yıllık katkısı 350 milyon doları aşıyor.

2024'te Van'da 47 otel bulunurken, 2026 verilerine göre kentte 3 adet beş yıldızlı otel, 102 otel, 25 apart, 6 pansiyon ve 42 turizm işletme belgeli otel yer alıyor. Otellerin yatak kapasitesi yaklaşık 15 bin civarında. VATSO Genel Sekreteri Cengiz Aras, Van'daki yatak sayısının Diyarbakır'dan fazla olduğunu belirterek, "İranlı turistler şehrimiz için büyük önem taşıyor," diyor.

Gece Hayatı ve Eğlence Sektörü

Van'da İran'dan gelenlerin gece hayatına ilgisi artmış durumda. Alkollü içkinin ve eğlence mekanlarının yasak olduğu İran'dan gelenler için Van önemli bir durak. Yaklaşık 30 gece kulübü, çoğunlukla İranlı turistlere hizmet veriyor. Mekan çalışanlarının çoğu İranlı gençlerden oluşuyor. Ancak savaş nedeniyle bu sektör de büyük darbe aldı.

Bir gece kulübünde çalışan genç kadın, "Genellikle İranlı turistler önce barlara gidiyor, gece yarısından sonra kulüplerde eğleniyor. Ancak son zamanlarda savaş nedeniyle gelen çok az," diyor. Ayrıca, Van'da estetik ve güzellik merkezleri de İranlı turistlerin ilgisini çekiyor ve birçok genç İranlı kadın buralarda çalışıyor.

Esnafın Durumu ve Ekonomik Kayıplar

Turizmci Murat Beyaz, İranlı turistlere yönelik hazırlık yapan Van esnafının büyük zararda olduğunu belirtiyor. Birçok esnaf kredi çekip borçlandı ve hükümetten destek bekliyor. Önerilen destekler arasında SGK primlerinin ve vergilerin ertelenmesi yer alıyor. TEPAV, her İranlı turistin ortalama 1000 dolar harcadığını tahmin ediyor.

2025 verilerine göre, sınır ticaret belgesi sahibi kişi sayısı 123 iken, ithalat uygunluk belgesi alanların sayısı 1858. Cengiz Aras, bavul ticaretinden yıllık yaklaşık 12 milyon lira gelir elde edildiğini ve yaklaşık 150 bin kişinin bu savaştan etkilendiğini ifade ediyor. Savaşın devam etmesi halinde Van esnafının yıl sonuna kadar 300 milyon dolar zarar edebileceği öngörülüyor. Bu ekonomik kayıplar, Trump'tan İran'a yapılan sert uyarılar ışığında daha da kritik hale geliyor.