İslam Issa'nın kaleme aldığı "İskenderiye Dünyayı Değiştiren Şehir" adlı eser, Timaş Tarih tarafından 2025'in Ekim ayında yayımlandı. BBC tarafından "İngiltere'nin en önemli yeni düşünürlerinden biri" olarak tanıtılan Issa, Birmingham City Üniversitesi'nde edebiyat ve tarih profesörüdür.

Türkçeye yeni çevrilen bu kitap, 2023 yılında yayımlandığında uluslararası ödüller kazanmış ve hakkında "İskenderiye'nin antik çağlardan modern döneme uzanan hikâyesini büyük bir bilgelikle anlatan büyüleyici ve önemli bir eser" gibi eleştiriler yapılmıştır. Issa, kişisel aile hikâyesinin duygusal anlatımı ile kentin kapsamlı tarihini bir araya getirerek okuyucuyu mitoloji ile modern zamanlar arasında, geçmişin meçhul ve meşhur koridorlarında bir yolculuğa davet ediyor.

Antik Dünyanın Yedinci Harikası ve İskenderiye'nin Kuruluşu

Kent, Makedon Kralı Büyük İskender'in, Rodoslu mimar Dinokrates'e MÖ 332 yılında hazırlattığı plan doğrultusunda inşa edilmiştir. Bu nedenle şehir, adını efsanevi imparatorundan almaktadır. Deniz fenerleri, su ve toprağın buluştuğu noktalarda durarak başka dünyalara açılan kapılar gibidir. Milattan önce 3. yüzyılda inşa edilen ve 14. yüzyıla kadar ayakta kalan, 120 metre yüksekliğindeki İskenderiye Feneri, dünyanın yedinci harikası olarak kabul edilmiştir. Ne yazık ki, bu yapı ve efsanevi İskenderiye Kütüphanesi günümüze ulaşamamıştır.

Ancak 1995-2002 yılları arasında inşa edilen ve antik esintiler taşıyan modern Bibliotheca Alexandrina (İskenderiye Kütüphanesi) ziyaret edilebilecek önemli yerler arasında bulunmaktadır.

Memlükler Dönemi ve Kayıtbay Kalesi

1250-1517 yılları arasında Mısır, Suriye ve Hicaz’da hüküm süren Memlükler devletinden, yaklaşık 30 yıl tahtta kalan hükümdar Kayıtbay tarafından 1477-1479 yılları arasında inşa edilen kale, İskenderiye Feneri yıkıldıktan sonra kalan sağlam parçalar kullanılarak yapılmıştır. Günümüzde, Memlük mimarisinin belirgin örneği olan Kayıtbay Kalesi, denizcilik müzesi olarak hizmet vermektedir.

Önemli Tarihi Mekanlar ve Anıtlar

Kom el Shoqafa Yeraltı Mezarları, firavun mezar kültürüne ait arkeolojik objeler sunmaktadır ve ziyaret edilmesi gereken yerler arasındadır. Pompey Sütunu ise İskenderiye'de orijinal yerinde duran tek antik anıt olarak öne çıkar. Roma İmparatoru Diocletianus adına dikildiği halde tarih boyunca yanlışlıkla Romalı general Pompey ile ilişkilendirilmiş ve bu isimle anılmaya devam etmiştir.

Aziz Mina Manastırı ve Dini Tarih

Mısır toprakları aynı zamanda İbrahimi dinlerin de vatanıdır. Aziz Mina Manastırı, Hristiyanlığını gizlemeyen Mina adlı azize adanmıştır. Mina, Roma ordusundan istifa ederek çileci hayatı yaşamış ve 309 yılında inancını açıkladığı için idam edilmiştir. Kıpti efsanesine göre cenazesi, Maryut Gölü yakınlarında bir devenin hareket etmeyi reddetmesi üzerine gömülmüştür. Yüzyıllar boyunca hacılar şifa aramak için bu bölgeye gelmiştir. Günümüzde manastır, şehrin havaalanı ve büyük futbol stadyumuna yakın bir konumdadır.

Kavalalı Mehmet Ali Paşa ve Montaza Sarayı

İskenderiye, 1770-1849 yılları arasında Osmanlı'nın Mısır valisi ve sonrasında kendi adıyla anılan hanedanın kurucusu olan Kavalalı Mehmet Ali Paşa olmadan tam olarak anlaşılamaz. Kavalalılara mensup olmanın getirdiği hidivlik unvanı 1914 yılına kadar sürmüştür. 1892 yılında Hidiv II. Abbas tarafından İtalyan Rönesansı ilhamıyla inşa edilen Montaza Sarayı, Akdeniz’in mora çalan mavisine bakmakta ve Mısır’ın üçüncü cumhurbaşkanı Enver Sedat ile dördüncü cumhurbaşkanı Hüsnü Mübarek’in resmi konutu olmuştur. Saray, mutlaka görülmesi gereken yerlerden biridir.

İskenderiye Ulusal Müzesi ve Diğer Tarihi Yerler

Eski Amerikan Konsolosluğu binasında hizmet veren İskenderiye Ulusal Müzesi, Antik Mısır hanedanlıkları, Ptolemaios Krallığı, Roma, Bizans ve Osmanlı imparatorluklarından kalma yaklaşık 1.600 esere ev sahipliği yapmaktadır. Müzede, Antik Mısır firavun heykelleri, Büyük İskender’in heykelinin kafa kısmı ve bazı Roma imparatorlarının heykelleri ile ülkenin kültür-sanat dünyasını yansıtan birçok obje bulunmaktadır.

Şehirde ayrıca Kraliyet Mücevher Müzesi, Ebu el-Abbas el-Mursi Camisi, deniz altında kalan Heracleion arkeolojik alanı ve otantik Stanley Köprüsü gibi görülmeye değer birçok tarihi ve kültürel mekan yer almaktadır.

İslam Issa’dan İskenderiye’de Gün Batımı

"Batmakta olan güneş alçalmaya başlıyor. Sokak lambaları yandıkça, parlak ışıklı kuyumcuların etrafındaki birçok yerden ezan sesi yankılanıyor. Artık Bakos’a yaklaşıyorum. Burası oldukça kalabalık. Eski zamanlardaki karnavalları, sadece şarap ve tiyatronun değil aynı zamanda şenliklerin de tanrısı olan Baküs’ü kutladıkları zamanları hayal ediyorum... Geçmişin erkekleri ve kadınları, yaşayan hayaletler gibi, bu büyülü şehrin her köşesinde dolaşıyor gibi görünüyor: Tıpkı sayısız imparatorluk, tarih ve olay gibi. Bu zamanları hiç yaşamamış veya bu figürlerden hiçbiriyle tanışmamış olsam da onların muhteşem varlığını hissetmekten kendimi alamıyorum. Kapı gıcırdayarak açılıyor ve eski gaz lambasını yakıyorum. Hiç tanışmadığım merhum büyükbabam İbrahim’in portresine doğru çekiliyorum. Yeni ütülenmiş fesiyle canlıymış gibi bakıyor. Sonunda evdeyim."