Teknolojinin Etkisiyle Yok Olma Tehlikesi Altındaki Meslekler ve Dönüşümleri

Teknolojinin gelişimi, sanayileşme ve değişen yaşam tarzları, bir zamanlar vazgeçilmez olan birçok mesleğin ortadan kalkmasına ya da dönüşerek yeni biçimler almasına yol açtı. Toplumun ihtiyaçlarına göre şekillenen meslekler ya tamamen kayboldu ya da modern taleplere uyum sağlayarak varlığını sürdürdü.

Mesleklerde Tarihsel Dönüşüm

Örneğin, at arabacısının yerini taksici ve minibüsçüler aldı, kervancılık lojistik şirketlerine dönüştü. Daktilocular bilgisayar operatörlerine, postacılar ise kargo şirketleri ve dijital iletişim kanallarına evrildi. Hallacılar yorgan üreticilerine, sepetçiler ambalajcılara dönüştü. Fotoğraf tablacılığı dijital baskıcılığa, eskicilik spotçuluğa, dülgerlik mobilyacılığa, sakalık su bayiliklerine, odunculuk ve kömürcülük ise tüpçülük ve doğal gaz bayiliklerine yerini bıraktı.

Ayrıca, macuncular paketli şeker üreticilerine, sokak tellalları sosyal medya ve anons sistemlerine, hokkabazlar dijital içerik üreticileri ve sahne sanatçılarına, semai kahvecileri ise kafe zincirlerinin sahiplerine dönüştü. Bu mesleklerin yok olması veya değişmesi, toplumsal dönüşümün en net göstergeleri arasında yer alıyor.

İSTESOB Başkanı Mesut Şengün'ün Değerlendirmeleri

İstanbul Esnaf ve Sanatkarlar Odaları Birliği (İSTESOB) Başkanı Mesut Şengün, Anadolu Ajansı muhabirine yaptığı açıklamada, mesleği "esnafın bir konuda uzmanlaşması" olarak tanımlarken, esnafı ise "kısıtlı sermaye ile beden ve akıl gücüyle çalışan kişiler" şeklinde ifade etti. Birlik bünyesinde 141 meslek odası ve yaklaşık 3 bin mesleki birimin bulunduğunu belirten Şengün, 270 bin esnafın İSTESOB'a kayıtlı olduğunu ve çalışanlarla birlikte bu sayının 1 milyona ulaştığını söyledi.

Şengün, mesleklerin zamanla şekil değiştirdiğine dikkat çekerek, meslekleri "yok olmaya yüz tutan" ve "günün şartlarına göre değişen" olarak iki kategoriye ayırdı. Nalbant, sayaççı, oduncu ve hallacın artık neredeyse yok denecek kadar azaldığını belirtti.

"Ticaret Bakanlığımızın açıkladığı 123 meslek maalesef bugün artık 'yok olmaya yüz tutan meslekler' sınıfına giriyor. Devletimiz bu meslekleri desteklemek için vergi muafiyeti de getiriyor. Ancak günün koşullarına göre bazen isim değiştiriyorlar. Örneğin, arzuhalciler bilgisayarda dilekçe yazan kişilere dönüştü. At arabacılığı ise kamyon taşımacılığına evrildi."

Teknoloji ve Yaşam Koşullarının Mesleklere Etkisi

Teknolojinin ilerlemesi, konforun artması ve değişen yaşam koşullarının meslekleri önemli ölçüde etkilediğini vurgulayan Şengün, esnafın bu değişimlere hızlı uyum sağladığını ve yenilikçi yöntemlerle işlerini dönüştürdüğünü ifade etti. Geleneksel zanaatların yerini yeni mesleklerin aldığına, bunun da usta-çırak ilişkisinde zayıflamaya yol açtığına dikkat çekti. Bu dönüşümün gençlerin meslek seçiminde etkili olduğunu ve mesleki eğitimlerin önemi giderek arttığını belirtti.

Şengün, bu noktada mesleki eğitimin önemine işaret ederek, Milli Eğitim Bakanlığı ile iş birliği içinde mesleki eğitimler düzenlediklerini ve yeni mesleklerde çırak, kalfa, usta yetiştirmeye çalıştıklarını söyledi.

Meslek Kültüründeki Değişiklikler ve Gençlerin Tercihleri

Meslek kültüründeki değişimlere dikkati çeken Şengün, örneğin restoranlara yönelik alışkanlıkların dijital siparişlere kaydığını, insanların dışarı çıkmadan yemeklerini kolayca temin edebildiğini belirtti. Mesleklere olan ilginin azaldığını, sanatkarların bile çocuklarını beyaz yakalı mesleklerde yetiştirmeyi tercih ettiğini dile getirdi.

Dünya genelinde sanatkar açığının bulunduğunu hatırlatan Şengün, gençlerin meslek seçiminde azalmaya bağlı olarak bu alanda ciddi bir eksiklik olduğunu söyledi. 4+4 eğitim sisteminden sonra mesleki yönlendirmelerin artırılmasını talep ettiklerini ve pratik eğitimle çırak yetiştirmenin önemini vurguladı.

"Avrupa'da bile mesleği teşvik etmek için oturum serbestliği gibi olanaklar sunuluyor. Mesleki eğitim ve usta-çırak ilişkisi herkes için öncelikli bir ihtiyaç."

En Çok Etkilenen Sektörler ve Üye Sayısı Düşüşü

Şengün, yorgancılık, sayaççılık, terlikçilik, saraçlık ve hamamcılık gibi mesleklerin dönüşümden en fazla etkilenen ve üye sayısı en çok azalan odalar arasında olduğunu belirtti. Bazı meslek odalarının üye sayısının 100'ün altına düştüğünü söyledi.

Öte yandan, dönüşümün güzellik, ulaşım ve gıda sektörlerine olumlu yansıdığını dile getiren Şengün, özellikle evlere servis hizmetlerinin ve kuryelerin öne çıktığını ifade etti. Güzellik sektöründe sosyal medyanın görünürlüğü artırmasıyla ilgili ilgide artış yaşandığını ekledi.

Ustalığın Değeri ve Fiyat Algısı

Vatandaşların ustalık gerektiren işlerde fiyatları yüksek bulduğunu ancak bunun deneyim ve birikimle ortaya çıktığını anlatan Şengün, el işçiliği ile teknolojinin rekabet halinde olduğunu söyledi.

"Bir dolabı fabrikada hızlıca üretebilirsiniz ancak el işçiliğinin verdiği zevki hiçbir zaman vermez. Usta mobilyacılarımız ahşabı özenle işleyerek uzun ömürlü ürünler ortaya koyuyor. Benzer şekilde terzilerimiz de kaliteli ve dayanıklı ürünler üretiyor."

Şengün, fabrikasyon ürünlerin maliyet açısından cazip olabileceğini ancak ustalıkla yapılan işin farkının göz ardı edilemeyeceğini ifade etti.