Japonya Sağlık Bakanlığı, iPS hücrelerinin geliştirilmesinin 20. yıl dönümünde dünyada bir ilke imza atarak, iPS hücrelerinden elde edilen iki rejeneratif tıp ürününe satış onayı verdi. Bu gelişme, Nobel ödüllü teknolojinin laboratuvar ortamından çıkarak gerçek hastalar üzerinde uygulanmaya başlamasının önünü açtı.

iPS Hücreleri Nedir?

Uyarılmış pluripotent kök hücreler (iPS), deri ya da kan hücreleri gibi hücrelerin laboratuvar ortamında embriyonik kök hücreler gibi davranacak şekilde yeniden programlanmasıyla elde ediliyor. Bu hücreler, vücuttaki herhangi bir hücre tipine dönüşme yeteneğine sahip olup sonsuz sayıda bölünebiliyor. En önemlisi, embriyonik kök hücre kullanımına dair etik tartışmaları ortadan kaldırmasıdır.

Onaylanan İki Ürün

Japon yetkililer, kalp yetmezliği için geliştirilen "ReHeart" adlı tedaviye onay verdi. Osaka Üniversitesi kökenli Qualipse tarafından geliştirilen bu ürün, ağır kalp yetmezliği yaşayan hastalar için umut sunuyor. Sağlıklı donörlerden alınan iPS hücreleri kalp kası hücrelerine dönüştürülerek üç katman halinde kalbin yüzeyine yapıştırılıyor. Klinik çalışmalarda, nakilden 52 hafta sonra hastaların oksijen tüketim kapasitelerinde yüzde 10’dan fazla artış ve doku onarımı gözlemlendi.

İkinci onay ise Parkinson hastalığına yönelik "AmShepli" tedavisine verildi. Sumitomo Pharma ve Racthera iş birliğiyle geliştirilen bu yöntem, dopamin üreten sinir hücrelerini doğrudan beyne eklemeyi hedefliyor. Kafatasında açılan küçük deliklerden iPS kaynaklı dopamin öncü hücreleri ilgili beyin bölgelerine enjekte ediliyor. Kyoto Üniversitesi’nde yapılan denemelerde, nakilden 24 ay sonra hastaların ilaç etkisinin geçtiği dönemlerde belirgin iyileşme kaydedildi ve hücrelerin beyinde canlı kaldığı doğrulandı.

Gelecek Planları

Verilen onaylar "şartlı ve süreli" statüsünde olup, ürünlerin piyasaya çıkmasına rağmen güvenlik ve etkinlik verileri toplanmaya devam edecek. Tedavilerin 2026 sonbaharında satışa sunulması ve birkaç ay içinde kamu sağlık sigortası kapsamına alınması bekleniyor.

Japonya Sağlık Bakanı Kenichiro Ueno, bu teknolojinin sadece Japonya’daki değil, tüm dünyadaki hastaların tedavisinde kullanılmasını umduğunu ifade etti.

Shinya Yamanaka, 2012 Nobel Tıp Ödülü sahibi ve iPS hücrelerinin öncüsü, bu gelişmeyi "sosyal uygulama yolunda dev bir basamak" olarak tanımlarken, bilimsel ihtiyatın önemini vurguladı.