Avrupa Birliği Komisyonu Başkanı Ursula von der Leyen'in dış politika alanındaki artan etkinliği, özellikle ABD ve İsrail'in İran'a yönelik operasyonlarına verdiği tepkiler sonrası eleştiri odağı haline geldi. Uzmanlar ve siyasiler, von der Leyen'in AB anlaşmalarıyla başkalarına devredilmiş yetkileri aşarak bir "güç gaspı" yaptığı görüşünü savunuyor.

Von der Leyen'in İran Operasyonlarına Tepkisi

Geçtiğimiz cumartesi ABD'nin İran'daki hedeflere düzenlediği saldırıların ardından von der Leyen, AB Komisyonu'nun sınırlı diplomatik yetkilerine rağmen dış politikada öncü rol üstlenmeye çalıştı. Avrupa'da ilk tepki veren liderlerden biri olan von der Leyen, gelişmeleri "büyük endişe verici" olarak tanımladı. O tarihten sonra eski adıyla X platformunda İran hakkında 12 paylaşım yaptı ve Suudi Arabistan ile Bahreyn'in veliaht prensleri de dahil olmak üzere en az 12 bölge lideriyle iletişim kurdu.

Ayrıca, 27 üye devlet henüz ortak bir karar almamışken, ABD ve İsrail çizgisinde "rejim değişikliği" çağrısı olarak yorumlanan "inandırıcı bir geçiş" talebinde bulunan ilk Avrupalı lider oldu.

Güvenlik Koleji Toplantısı ve Kurumsal Tartışmalar

Saldırılardan üç gün sonra, von der Leyen, geleneksel olarak güvenlik politikalarından sorumlu olmayan komiserlerin de katıldığı "özel Güvenlik Koleji" toplantısını gerçekleştirdi. Geçen yıl kurulan bu yapı, AB'nin hibrit tehditlere karşı hazırlıklı olmasını amaçlıyor ancak Brüksel'de hâlâ belirsizlik taşıyor. Bir Komisyon yetkilisi Euronews'e, "Bunun tam olarak ne olduğunu hâlâ anlamış değiliz," diyerek kurum içindeki kafa karışıklığını dile getirdi.

Yetki Sınırları ve Eleştiriler

Von der Leyen'in bu adımları, AB'nin kurumsal dengelerini zedelediği gerekçesiyle yoğun eleştirilere maruz kaldı. AB anlaşmalarına göre dış politika koordinasyonu, Dış İlişkiler ve Güvenlik Politikası Yüksek Temsilcisi Kaja Kallas ve AB Konseyi Başkanı Antonio Costa'nın yetki alanında bulunuyor.

Belçikalı Sol Grup milletvekili Marc Botenga, "Kendi yetki alanı olmayan bir sahada liderlik etmeye çalışıyor. Yetkisi olmadan attığı adımlar konumunu güçlendirmez," ifadelerini kullandı. İspanyol Sosyalist milletvekili Nacho Sanchez Amor ise "Güvenlik Koleji" kavramındaki değişimi eleştirerek, "Anlaşmalarda bir mutasyon yaşanıyor ancak bu konuda ne bir tartışma ne de değerlendirme var," dedi.

HEC Paris İşletme Okulu'ndan AB Hukuku Profesörü Alberto Alemanno da von der Leyen'in Körfez liderleriyle rejim değişikliği konusunu görüşmesini anlaşmalara aykırı bulduğunu belirtti. Alemanno, "Kimse onu durdurmuyor. Bu durum Kaja Kallas'ın zayıflığını ve üye devletlerin pasifliğini gösteriyor," değerlendirmesinde bulundu.

Von der Leyen'in Liderlik Stratejisi

2019'da göreve başladığında nispeten az tanınan von der Leyen, COVID-19 pandemisi ve Rusya'nın Ukrayna'yı işgali gibi krizleri Komisyon'un otoritesini pekiştirmek için fırsata çevirdi. Özellikle geçen yaz, Donald Trump'ın ev sahipliğinde düzenlenen Ukrayna toplantısında, Fransa Cumhurbaşkanı ile eşit düzeyde ağırlanması Brüksel hiyerarşisi için sıra dışı olarak kaydedildi. Bu gelişmeler, Donald Trump'ın İspanya ile ticari ilişkileri sonlandırması ve dış politika hamleleriyle paralellik gösteriyor.

Bununla birlikte, bu aktif rol her zaman olumlu sonuçlar doğurmadı. Trump ile yapılan ve Avrupa açısından dezavantajlı görülen ticaret anlaşmasında "Avrupa'nın aşağılandığı anın yüzü" olmakla eleştirilen von der Leyen, 2023'te Hamas saldırıları sonrası İsrail Başbakanı Binyamin Netanyahu'ya verdiği koşulsuz destekle de 27 üye ülkenin ortak tutumunu yansıtmadığı için tepki çekti.

Analistler Von der Leyen'in Rolünü Nasıl Değerlendiriyor?

Öte yandan, Bruegel düşünce kuruluşundan Guntram Wolff gibi bazı uzmanlar, von der Leyen'in çevikliğini olumlu bir özellik olarak değerlendiriyor. Wolff, "Üye devletlerin yavaş kaldığı durumlarda bir boşluğu dolduruyor. Ukrayna meselesinde üstlendiği liderlik takdir edilmeli," dedi. Ancak Wolff, rejim değişikliği gibi hassas dış politika konularının üye devletler ve Konsey tarafından kararlaştırılması gerektiğini vurguladı.

İran Krizinin AB Gündemindeki Yeri

İran krizi, von der Leyen'in bu hafta çarşamba günü başkanlık edeceği Komiserler Koleji toplantısında ve perşembe günü Uluslararası Enerji Ajansı Başkanı Fatih Birol ile yapacağı görüşmede öncelikli gündem maddesi olacak. Bu bağlamda, İspanya'nın ABD'nin İran operasyonlarında üs kullanımını engellemesi ve bölgedeki gelişmeler AB'nin dış politika stratejisinde önemli yer tutuyor.