Avrupa Parlamentosu (AP) Dışişleri Komisyonu'nda (AFET) görüşülen Türkiye Raporu taslağı, Türkiye'nin Avrupa Birliği (AB) ile ilişkilerinde öncelikli konulardan biri olan vize muafiyeti için harekete geçmesi gerektiği çağrısını içeriyor. Raporun kaleme alındığı AP Türkiye raportörü Nacho Sanchez Amor, Türkiye'nin vize serbestisi sağlanması için tamamlaması gereken 72 kriterden 13 yıl geçmesine rağmen 6'sını yerine getirmediğine dikkat çekti.

AP, taslak belgede Türk hükümetine, vize serbestisi diyaloglarının önündeki engelleri kaldırması çağrısında bulunuyor. AB Komisyonu'nun geçen yıl yayımladığı rapora dayanan 11 sayfalık metin, Türkiye-AB ilişkilerindeki farklı boyutları da değerlendirdi ve hukukun üstünlüğü ile yargı bağımsızlığı konularında eleştiriler yöneltti. Öte yandan, hükümetin "Terörsüz Türkiye" girişimi olumlu karşılandı.

Vize Serbestisi Kriterlerinde Son Durum

Türkiye'nin vizesiz seyahat hakkı elde etmesini engelleyen 72 kriterden halen tamamlanmamış olan 6'sı bulunuyor. Bunlar arasında terörle mücadele yasasında değişiklik yapılması, Europol ile operasyonel işbirliği anlaşmasının imzalanması, Avrupa Konseyi Yolsuzlukla Mücadele Grubu'nun önerilerinin uygulanması, kişisel verilerle ilgili yasal düzenlemelerin Avrupa standartlarına uyumlu hale getirilmesi, AB üyesi ülkelerle suç bağlantılı işbirliği ve Geri Kabul Anlaşması'nın tam uygulanması yer alıyor.

Türkiye Delegasyonu Maslahatgüzarı Jurgis Vilcinskas, Türkiye'nin vizesiz seyahat hakkından yararlanamayan tek aday ülke olduğunu belirterek, kriterlerin tamamlanması halinde tüm Türk pasaport sahiplerinin AB aday ülkeleri vatandaşları gibi bu haktan faydalanabileceğini ifade etmişti.

AB-Türkiye Görüşmelerinde Güncel Gelişmeler

AB Komisyonu Genişleme Komiseri Marta Kos ile Türkiye Dışişleri Bakanı Hakan Fidan arasında 6 Şubat'ta gerçekleştirilen görüşmede vize serbestisi diyalogunun önemi vurgulandı. Ancak somut ilerleme sağlanamadı. AP, Türk hükümetinin AB üyelik sürecini canlandırma konusunda ciddi kararlılık sergilemediği görüşünde. Taslak raporda, hukukun üstünlüğü ve temel özgürlükler alanındaki eksikliklerin giderilmesi için hükümetin söylemlerden eyleme geçmesi gerektiği belirtildi.

Nacho Sanchez Amor, AFET oturumunda "Meslektaşlarıma ülkenin katılım sürecinde ilerlediğini söylemek isterdim ancak durum böyle değil" ifadelerini kullandı. Ayrıca AP, Türkiye'deki demokratik gerilemeye karşı AB kurumları ve üye devletlere seslerini yükseltme çağrısı yaptı.

Türkiye-AB İlişkilerinde Stratejik Perspektif

Türkiye'nin AB üyelik süreci 2018'den beri fiilen durma noktasında. AP, mevcut koşullarda ilerlemenin mümkün olmadığını belirterek, Türkiye'nin stratejik öneme sahip bir ülke olduğunu kabul etti. Bu nedenle karşılıklı çıkar alanlarında yapıcı diyalog ve işbirliğinin derinleştirilmesi gerektiği vurgulandı. AP, Türkiye ile daha yakın, dinamik ve stratejik bir ortaklık kurulması için çalışmaların sürdürülmesini talep ediyor.

Gümrük birliğinin güncellenmesi konusunda AP'nin olumlu tutumu sürerken, bu sürecin insan hakları, temel özgürlükler, uluslararası hukuka saygı ve iyi komşuluk ilişkileri gibi güçlü koşullara bağlanması gerektiği ifade edildi.

Eleştiriler ve Destekler

Rapor, hukukun üstünlüğü, yargı bağımsızlığı, Anayasa Mahkemesi ve Avrupa İnsan Hakları Mahkemesi kararlarının uygulanmaması, muhalefet mensuplarının tutuklanması gibi konularda yoğun eleştiriler içeriyor. Ayrıca gazetecilere ve bağımsız medyaya yönelik baskılar, kadınlara şiddet, LGBTI+ bireylerin temel haklarındaki eksiklikler de raporda yer aldı.

Kıbrıs meselesinde iki toplumlu, iki bölgeli federasyona dayalı çözüm desteği yinelenirken, hükümetin terörle mücadele sürecine yönelik adımları ve makroekonomik istikrar sağlama çabaları takdir edildi.

Sonraki Adımlar

Türkiye'nin yaklaşık 2,7 milyon mülteciye ev sahipliği yapması takdir edilirken, Yunanistan ile diyalogun devam etmesi olumlu karşılandı. Taslak rapor AFET Komisyonu'nda oylanacak ve ardından genel kurul aşamasına geçilecek. Geçmiş yıllardaki gibi bu aşamalarda belgeye çok sayıda değişiklik önerisi gelmesi bekleniyor; bu öneriler raporun metninde daha olumsuz bir tonu beraberinde getirebiliyor.