Donald Trump'ın davranışlarının deli olup olmadığı ya da rol yapıp yapmadığı konusu kamuoyunda tartışılıyor. Ancak durumun özeti şu: Ne deli ne de rol yapıyor; kendi belirlenmiş stratejisi doğrultusunda hareket ediyor.

Trump’ın alışılmışın dışında, sert tutumları dışarıdan bakıldığında bazı kesimlerce “deli” olarak nitelendiriliyor. Ancak Amerika Birleşik Devletleri'nin yapısına ve tarihine yakından bakıldığında, ülkenin başına gerçek anlamda bir deli geçemeyeceği kolayca anlaşılabiliyor.

ABD'nin Küresel Sistemdeki Rolü

ABD, kapitalist sistemin ve Batı medeniyetinin merkezi ve lideridir. Tarihsel süreçte bu rol önceleri Londra'da iken, Soğuk Savaş sonrası dönemde ABD hem merkez hem lider konumuna yükselmiştir. Bu durumun anlamı şudur:

• Sermaye hareketleri Amerikan dolarına bağlıdır ve birçok ülkenin para birimi dolar üzerinden işlem görür.
• Dolar, ABD Merkez Bankası tarafından basılmaktadır.
• Finansal sistemin kuralları ve standartları ABD tarafından belirlenir.
• ABD, şirketlerin ve devletlerin kredi notlarını kendi kurallarına göre verir; bu değerlendirmeler siyasi tercihler de içerir.
• Amerikan yaptırımları, hedef ülkeleri sistem dışına itmeye yöneliktir.
• Dünya ticaretinin kuralları ABD tarafından belirlenir ve bu güç, hem ekonomik hem de siyasi ağırlığa dayanır.
• ABD’nin sahip olduğu yaygın askeri üsler, sistem dışı hareketleri önlemeye yöneliktir.

Böylece ABD, en fazla paraya ve para üretme gücüne sahip olmakla kalmaz, aynı zamanda kuralları koyar ve bunlara uymayanları cezalandırır.

Amerikan Sistemi ve Kriz Anı

Kapitalist sistemin merkezinde yer alan ABD'de, yönetim bir deliye teslim edilemez. Liberal demokrasi çerçevesinde halkın yöneticileri seçmesi esas olsa da, sistem büyük sermaye grupları tarafından belirlenen sınırlar içinde işler. Bu nedenle başkanlık koltuğuna oturan kişinin aklı başında olması beklenir ve bu kişiler sermaye çevreleriyle anlaşma içindedir.

Trump, belirli sermaye kesimlerinin üzerinde uzlaştığı ve aklı başında biri olarak değerlendirilir. Ancak onun sıra dışı hareketleri, ABD ve Batı sisteminin içinde bulunduğu özel bir kriz anından kaynaklanmaktadır.

Batı Sisteminin Gerileyişi

1991, Sovyetler Birliği'nin çöküşüyle Batı kapitalist sisteminin zirvesi olarak kabul edilir. Ancak bu zirve aynı zamanda gerilemenin başlangıcıdır. Takip eden yıllarda Batı, eski Sovyet topraklarını ekonomik olarak sömürmeye başladı ve Orta Doğu'ya yöneldi.

Bu süreçte Çin’in yükselişi hız kazandı ve eski güçlerin yeniden ortaya çıkmasına, ayrıca Türkiye, Brezilya gibi orta güçlerin ortaya çıkmasına zemin hazırladı. ABD hegemonyası sarsılırken, çok kutuplu bir dünya düzenine doğru geçiş başladı.

Trump ve Çok Kutuplu Dünyaya Hazırlık

ABD sermaye çevreleri, eski düzenin değiştiğini fark ederek çok kutuplu bir dünya düzenine uyum sağlamak istemektedir. Ancak dönüşüm için zamanın daraldığını görmekte ve bu nedenle hızlı, kararlı ve gerektiğinde sert müdahaleler yapacak bir lidere ihtiyaç duymaktadırlar.

Trump’ın görevi, ABD’yi çok kutuplu dünyaya hazırlamak ve bu süreci hızla tamamlamaktır. Bu aciliyet nedeniyle yaptığı sert müdahaleler, temsil ettiği sistemin doğasında var olan sertlik ve zalimlikle uyumludur. Bu bağlamda, İran savaşı ve kırılgan ateşkes süreci ile ilgili gelişmeler, Trump'ın politikalarının bölgedeki etkisini anlamak için önemlidir.

Gaffar Yakınca / Haber7