ABD Başkanı Donald Trump, Salı günü saatler içinde İran'a yönelik sert tehditlerden uzaklaşarak, iki taraf arasında ateşkes ilan etti. Bu gelişme, Orta Doğu için umut vadeden bir geleceğin ve büyük ekonomik fırsatların kapısını araladı.

Anlaşma kapsamında Hürmüz Boğazı'nın yeniden açılması planlanıyor. Daha önce uluslararası bir su yolu olarak kabul edilen boğaz, savaş öncesi İran kontrolündeydi. Anlaşma, bombardımanların iki haftalık süreyle durdurulmasını ve bu zaman zarfında Washington ile Tahran'ın daha kapsamlı bir barış müzakeresi yürütmesini öngörüyor.

Trump'ın Siyasi Sorumlulukları ve Tepkiler

Birçok detay henüz netleşmemiş olsa da, Trump'ın İran konusundaki ani dönüşü, ülkeyi daha fazla yıkımdan bir süreliğine uzaklaştırdı. Bu hamle, Başkan'ı artan eleştirilerden ve iç destek kaybından da koruyabilir. German Marshall Fund'da dış ve güvenlik politikaları uzmanı Ian Lesser, "Haftalar süren spekülasyon ve belirsizlik sonrası, her iki taraf da farklı nedenlerle çıkış yolu arıyordu. Trump için savaş, siyasi bir yük olmaya başlamıştı" dedi.

Son kamuoyu araştırmaları ve Demokratların özel seçimlerdeki güçlü performansı, savaş karşıtı görüşlerin ülkede yükseldiğini gösteriyor. Trump'ın kültürel ve dini mekanları hedef alabileceği tehdidi Amerika’da şok etkisi yarattı. Bu tür ifadeler, siyasi yelpazenin tüm kesimlerinden ciddi eleştiriler aldı ve Başkan’ın ahlaki duruşu tartışmaya açıldı.

Eleştiriler ve Endişeler

Cumhuriyetçi Senatör Lisa Murkowski, "Başkan’ın 'bu gece bütün bir medeniyet ölecek' tehdidi, İran ile müzakerelerde koz elde etme çabası olarak kabul edilemez" dedi. Murkowski, bu ifadelerin ABD’nin tarihsel ideallerine zarar verdiğini ve Amerikan güvenliğini hem içeride hem dışarıda tehlikeye attığını vurguladı.

Muhafazakâr ekonomist Oren Cass de, "Milyonlarca insanın hayatını riske atacak ve ulusumuzu gereksiz bir savaşa sürükleyecek saldırılardan kaçınmalıyız" değerlendirmesinde bulundu. Princeton Üniversitesi hukuk profesörü Robert P. George ise, Trump’ın tehdidine karşı ordu mensuplarının sivillere yönelik suç emrini reddetmesi gerektiğini savundu. Papa da tehditleri "gerçekten kabul edilemez" olarak nitelendirdi.

Anlaşmanın İlk Değerlendirmesi ve Bölgesel Etkiler

Eleştirmenler, Trump’ın İran ile yapılan anlaşmanın, Başkan’ın yarattığı krizi çözme girişimi olduğunu belirtiyor. Barack Obama’nın ulusal güvenlik danışman yardımcısı Ben Rhodes, "Trump, anlamsız bir savaşı başlatmadan önce açık olan bir boğazı yeniden açmak için anlaşma yaptı" dedi. Rhodes, Tahran’ın Boğaz kontrolünü elinde tutarak potansiyel yaptırım hafifletmesi sağladığını ifade etti ve bu olayı Amerikan tarihinde utanç verici olarak nitelendirdi.

Beyaz Saray, Trump’ın bu hamlesini İran ile nihai barışa giden yolda bir atılım olarak gördüğünü açıkladı. Basın Sözcüsü Karoline Leavitt, ordunun başarısının, Başkan Trump ve ekibinin diplomatik çözümler için zorlu müzakerelere girişmesine olanak sağladığını belirtti.

Ancak ABD’nin İsrail ile başlattığı savaş, yaklaşık beş haftalık hava saldırılarının ardından olumlu sonuçlar vermedi. İsrail ve Lübnan’da onlarca, İran’da ise binlerce sivil hayatını kaybetti. Ayrıca 13 Amerikan askeri personeli de öldürüldü.

Ekonomik ve Bölgesel Yansımalar

İran saldırıları, ABD’nin silah stoklarını tüketti, Avrupa ve Asya’daki müttefiklerle ilişkilerin bozulmasına yol açtı ve bölgesel ortaklarda korku yarattı. American Enterprise Institute’un analizine göre, savaş ABD’ye günlük yüz milyonlarca dolar maliyet getirdi; sadece beş hafta içinde bu miktar 22 ila 33 milyar dolar arasında değişti. Bu maliyetin yaklaşık onda biri, çatışmalarda zarar gören askeri teçhizatın değerini oluşturuyor.

Ekonomik etkiler de savaşın ABD’deki popülaritesini düşürdü. Çarşamba günü ateşkes haberleri finans piyasalarında rahatlamaya neden oldu. Petrol fiyatları kritik 100 dolar seviyesinin oldukça altına geriledi ve bu da benzin fiyatlarında gevşeme beklentisi yarattı. Asya ve Avrupa borsaları yükselişe geçerken Wall Street de olumlu bir seyir izledi.

Geleceğe Dair Belirsizlikler

Piyasalar, ateşkesin kalıcı bir barışa dönüşüp dönüşmeyeceğini ve Hürmüz Boğazı'ndan sevkiyatların normale dönüp dönmeyeceğini yakından takip ediyor. KCM Trade’in baş piyasa analisti Tim Waterer, "Havada kutlama değil, ihtiyatlı bir iyimserlik var" dedi. Trump’ın İran ile anlaşma sağlayamaması halinde iki hafta içinde bombardıman kampanyasını yeniden başlatabileceği değerlendiriliyor.

Uzman Ian Lesser, "Her şey mümkün, her şey ters gidebilir. Trump çok kısa sürede yeniden bombardımana başlayabilir" uyarısında bulundu. Kamuoyu baskısı ya da destek fark etmeksizin, başarının ölçütü Başkan’a ait olacak. Lesser, "Bu süreç henüz tamamlanmadı" ifadelerini kullandı.