Türkiye Büyük Millet Meclisi (TBMM) Milli Dayanışma, Kardeşlik ve Demokrasi Komisyonu, 5 Ağustos 2025'te başlattığı Terörsüz Türkiye sürecine ilişkin çalışmalarını tamamlayarak raporunu sundu. Toplam 60 sayfadan oluşan rapor, kronolojik ek listelerle birlikte komisyonun faaliyetleri, sunumları ve üzerinde uzlaşılan önerileri içeriyor.

Raporda Öne Çıkan Öneriler

Rapor, Türk-Kürt kardeşliğinin tarihsel temelleri, örgütün kendini feshetme ve silah bırakma süreci ile yasal düzenleme ve demokratikleşme başlıkları altında kapsamlı öneriler sunuyor. Silah bırakma sürecinin yürütme organı tarafından tespiti ve izlenmesi gerektiği vurgulanırken, "ilgili yürütücü organlar" ifadesiyle, bu süreci takip edecek ve düzenli aralıklarla Meclis'e rapor sunacak bir mekanizma kurulması önerildi.

Silah Bırakma ve Yasal Düzenleme

Toplumsal bütünleşmeyi güçlendirmek amacıyla, silah bırakma süreci ve sonrasını yönetecek ayrı, geçici ve özgün bir yasal düzenlemeye ihtiyaç duyulduğu belirtildi. Bu düzenlemenin, sürecin sonuçlarını tamamen ortadan kaldıracak ve demokratik siyaseti destekleyecek şekilde kapsayıcı olması önerildi. Kanunun, şiddet ve silahı reddeden bireylerin topluma yeniden entegrasyonunu sağlaması, şiddete kalıcı olarak son verilmesi ve meselenin hukuki ve siyasi zemine taşınmasını amaçlaması gerektiği ifade edildi.

Adli İşlem ve Ceza Hukuku

Kanunun, örgüt mensuplarının sadece silah bırakma sonrasındaki hukuki durumlarını belirlemekle kalmayıp, aynı zamanda adil, güvenli ve sağlıklı bir topluma uyum sürecini hedeflemesi gerektiği vurgulandı. Ayrıca, ceza ve infaz hukukunda yapılacak düzenlemelerle bu kişilere ilişkin mutlaka adli işlemlerin yapılması gerektiği, toplumda cezasızlık veya af algısı yaratılmamasının önem taşıdığı belirtildi.

İnfaz Hukuku ve İnsan Hakları

İnfaz mevzuatının Avrupa İnsan Hakları Mahkemesi (AİHM) ve Anayasa Mahkemesi (AYM) kararları doğrultusunda, uluslararası sözleşmelerle uyumlu şekilde yeniden ele alınması önerildi. Özellikle mahkumların infaz süreçleri, koşullu salıverilme şartları ve infaz sürelerinin ceza hukukunun evrensel ilkeleri kapsamında daha adil ve eşitlikçi değerlendirilmesi gerektiği kaydedildi. Hasta ve yaşlı hükümlüler için infaz ertelemesi konusuna da dikkat çekildi. Bu konuda detaylar için Milli Dayanışma Komisyonu ortak rapor yazımı ve AIHM kararları önemli bir referans sunuyor.

Demokratikleşme ve Hukuki Uyum

Raporda, AİHM ve AYM kararlarının yasama, yürütme ve yargı organları başta olmak üzere tüm kurumları bağlayıcı olduğu, Türkiye'nin bu kararları uygulama oranının yüzde 90 olduğu, ancak uyumun daha da güçlendirilmesi gerektiği ifade edildi. Bu kapsamda, idari ve yargı süreçlerindeki engellerin kaldırılması ve yeni mekanizmaların oluşturulması önerildi.

Yerel Yönetimler ve Temel Haklar

Demokratik siyasetin güçlendirilmesi için idari sistemin daha demokratik ve hukuki standartları yüksek şekilde düzenlenmesi gerektiği belirtildi. Belediye başkanlarının görevden alınması durumunda seçim yapılmasının sadece belediye meclisi tarafından gerçekleştirilmesi önerildi. Ayrıca, temel hak ve özgürlüklerin tam ve eksiksiz kullanılmasının önündeki engellerin kaldırılması, toplantı ve gösteri yürüyüşleri kanununun gözden geçirilmesi, basın ve yayınla ilgili kanunların demokratik yaşamı koruyacak şekilde yeniden düzenlenmesi tavsiye edildi.

TBMM Başkanı Numan Kurtulmuş’un Değerlendirmesi

"Türkiye’de barışı ve kardeşliği yeniden çoğaltmak için önümüzde tarihi bir süreç var. Üzerimize düşeni yapacağız. Nihai raporumuz kamuoyuyla paylaşılacak ve büyük çoğunlukla kabul edilecek. Böylece Meclis olarak üzerimize düşen tarihi sorumluluğu yerine getirmiş olacağız. Bu süreç sonrasında ‘Türkiye modeli’ adını vereceğimiz bir model tüm dünyaya örnek olacaktır."

Komisyona Katılanlara Hukuki Güvence

Raporda, sürecin sağlıklı yürütülmesi için görev alan kamu görevlileri, siyasetçiler ve diğer aktörlerin Anayasa ve hukuk devleti ilkeleri çerçevesinde, kamu vicdanını zedelemeyecek biçimde hukuki güvencelerle korunmasının gerekliliği vurgulandı. Bu bağlamda, Feti Yıldız'ın umut hakkı ve hukuki düzenlemeler açıklamaları sürece dair önemli bilgiler sunuyor.

Bugün Oylama Bekleniyor

TBMM Süreç Komisyonu, Başkanı Numan Kurtulmuş yönetiminde bugün toplanarak taslak raporu görüşecek. Toplantıda raporun oylanması ve komisyonun görevini tamamlaması planlanıyor. Rapordan sonra silah bırakma adımlarını içeren yasal tekliflerin Meclis gündemine gelmesi bekleniyor. CHP Grup Başkanvekili Murat Emir, raporun kabulü için komisyonda 31 oy gibi nitelikli çoğunluk aranacağını belirtti.