Türkiye Cumhurbaşkanı Recep Tayyip Erdoğan, 3 Nisan 2026 tarihinde Rusya Devlet Başkanı Vladimir Putin ile telefon görüşmesi gerçekleştirdi. Ertesi gün ise Ukrayna Devlet Başkanı Volodimir Zelenskiy ile İstanbul'da bir araya geldi. Bu görüşmeler, 2022'den beri devam eden savaşın etkileri ve özellikle Karadeniz'deki güvenlik konularına odaklanıldı.

Karadeniz'deki Askeri Adımlar ve Deniz Unsur Komutanlığı

Türkiye, "Ukrayna Gönüllüler Koalisyonu" girişimi kapsamında İstanbul Boğazı'nda Deniz Unsur Komutanlığı (MCC) kurmayı planlıyor. Bu gelişme, Karadeniz güvenliği, atılacak askeri adımlar ve Montreux Sözleşmesi üzerindeki etkileri açısından Ankara-Kiev-Moskova hattında önemli gündem maddeleri arasında yer aldı.

Erdoğan-Putin Görüşmesinde Gerilim ve Güvenlik

İletişim Başkanlığı'nın açıklamasına göre, Erdoğan görüşmede Putin'e tarafları gerilimi artıracak adımlardan kaçınmaya çağırdı ve Karadeniz'deki sivil gemilere yönelik saldırıların bölgedeki istikrarı zedelediğini belirtti. Kremlin ise Putin'in, Ukrayna'yı Rusya-Türkiye arasındaki doğalgaz boru hatları ve sivil gemilere saldırı girişimleriyle suçladığını ve Karadeniz'de kapsamlı güvenlik için koordineli önlemlerin alınması gerektiğini vurguladığını duyurdu.

Moskova, uzun süredir Kiev'in Türk Akım ve Mavi Akım boru hatlarına saldırılar düzenlediğini savunuyor ve özellikle Rusya topraklarındaki altyapının hedef alındığını ifade ediyor. Bu iddialar arasında Karadeniz'de Rus petrolünü dünya pazarlarına taşıyan bazı ticari gemilere yapılan saldırıların Ukrayna tarafından gerçekleştirildiğine yönelik ifadeler yer alıyor. Bu tankerlerin Türkiye'nin münhasır ekonomik bölgesinde bulunması Ankara'nın endişelerini artırmış durumda.

Ukrayna'nın Güvenlik İş Birliği ve Enerji Güvenliği

Erdoğan-Zelenskiy görüşmesinde de Karadeniz güvenliği konusu ele alındı. İletişim Başkanlığı'nın açıklamasında, Erdoğan'ın Türkiye'nin Karadeniz'de seyir güvenliği ve enerji arzının korunmasına verdiği önemi Zelenskiy'e tekrar ilettiği belirtildi. Zelenskiy ise sosyal medya üzerinden yaptığı açıklamada, Karadeniz güvenliği başlığını kullanmasa da Türkiye ile güvenlik iş birliğini artırma ve Ukrayna'nın uzmanlık, teknoloji ve deneyimlerini paylaşmaya yönelik somut adımlar atılacağını duyurdu.

Ukrayna, Ortadoğu Savaşı sonrası başta Körfez bölgesi ülkeleri olmak üzere hava savunma sistemleri konusunda tecrübelerini paylaşmayı teklif etmiş ve Suudi Arabistan gibi ülkelerle anlaşmalar imzalamıştı. İletişim Başkanlığı, Erdoğan'ın görüşmede Ukrayna'nın bu girişimlerinden memnuniyet duyduğunu ifade ettiğini aktardı.

Montreux Sözleşmesi ve Çok Uluslu Komutanlık Tartışmaları

Erdoğan'ın Putin ve Zelenskiy ile yaptığı görüşmeler, İstanbul'da kurulması planlanan çok uluslu Deniz Unsur Komutanlığı'nın duyurulmasından hemen sonra gerçekleşti. Komutanlığın çok uluslu yapısı ve operasyonel karargahının Fransa'nın Paris kentinde yer alması, Montreux Sözleşmesi'nin ihlal edilip edilmeyeceği tartışmalarına neden oldu.

Türkiye, 24 Şubat 2022'de başlayan savaşın ardından Montreux Sözleşmesi kapsamındaki hakkını kullanarak savaş durumu sona erene kadar boğazlardan askeri gemi geçişini askıya aldığını açıklamıştı. Savunma Bakanlığı yetkilileri 2 Nisan'da yaptıkları açıklamada, Montreux'den taviz verilmesinin söz konusu olmadığını vurguladı. Türkiye'nin Karadeniz güvenliği yaklaşımının, Montreux Boğazlar Sözleşmesi'nin sağladığı denge ve istikrarın korunmasına dayandığını ve bölgesel sahiplik ilkesi gereği Karadeniz'e kıyısı olan ülkelerin öncelikli rol üstlenmesi gerektiğini belirttiler.

Aynı kaynaklar, NATO girişimi olmayan bu kuvvetin destekçilerinin Türkiye, Bulgaristan ve Romanya olduğunu ifade etti. Ayrıca, 25 Ağustos 2025'ten beri faaliyet gösteren karargahın çekirdek kadrosunun tamamen Türk personelden oluştuğunu hatırlattılar.

Rusya ve Ukrayna'nın Montreux Sözleşmesine Yaklaşımları

Rusya'nın Ankara Büyükelçiliği, 1 Nisan'da sosyal medya platformu X üzerinden yaptığı açıklamada Montreux Sözleşmesi'ne büyük önem verdiklerini ve tüm tarafların sözleşmeyi uygulamasını kararlılıkla desteklediklerini duyurdu. Elçilik, sözleşmenin özellikle Akdeniz ve Ortadoğu'daki son gelişmeler ışığında tüm ülkelerin çıkarlarına hizmet ettiğine inandığını ve Türkiye'nin dengeli ve sorumlu tutumunu takdir ettiklerini belirtti.

Ukrayna da daha önce yaptığı açıklamalarda Montreux Sözleşmesi'nin uygulanmasından memnuniyet duyduğunu ifade etmişti. Kiev yönetiminin daha çok gündeme getirmek istediği konu ise Rus petrolünü dünya pazarlarına taşıyan ve "hayalet filo" olarak adlandırılan deniz araçlarının boğazlardan geçişinin engellenmesi. Türkiye, Rusya'ya uygulanan yaptırımlara katılmadığı için ABD, İngiltere ve AB'nin hayalet filo konusunda attığı adımlara destek vermemektedir. Montreux Sözleşmesi, Türkiye'ye sadece savaş döneminde askeri gemilerin geçişini engelleme hakkı tanımaktadır.

Bu gelişmeler ışığında, NATO Kolordu Karargahında sadece Türk personelin görev yapması ve Karadeniz güvenliğinin Montreux Sözleşmesi kapsamında korunması konusu da önem kazanıyor.