ABD Başkan Yardımcısı JD Vance, İran ile savaşın sona erdirilmesini hedefleyen müzakereler için yurtdışına çıkmadan önce İran'a ABD ile "oyun oynamamaları" uyarısında bulundu.

Başkan Donald Trump, altı haftadır devam eden çatışmada isteksiz bir savunucu olarak görülen Vance'i krize çözüm bulma ve Trump'ın "tüm medeniyeti yok etme tehdidini" savuşturma göreviyle görevlendirdi.

Vance Pakistan'a Müzakereler İçin Gitti

Uzun süredir yabancı askeri müdahalelere mesafeli yaklaşan ve açıkça asker gönderme ihtimaline karşı çıkan Vance, Pakistan'ın başkenti İslamabad'da İran ile arabuluculuk görüşmelerine liderlik etmek amacıyla cuma günü yola çıktı. Bu kritik görevde Pakistan'ın rolü, Pakistan Genelkurmay Başkanı Asim Munir'in Orta Doğu ateşkesindeki kritik rolü ile paralellik gösteriyor.

Air Force Two uçağına binmeden önce gazetecilere konuşan Vance, "İranlılar iyi niyetle müzakere etmeye istekliyse, biz de onlara elimizi uzatmaya kesinlikle hazırız" dedi. Ancak, "Eğer bizimle oynamaya çalışırlarsa, müzakere ekibinin o kadar da anlayışlı olmayacağını görecekler" ifadelerini kullandı.

Vance ayrıca Trump'ın müzakerelerin nasıl ilerlemesi gerektiğine dair "oldukça net bazı yönergeler verdiğini" belirtti, ancak detay paylaşmadı ve gazetecilerin sorularını kabul etmedi.

Zayıf Ateşkes ve Müzakere Zorlukları

Vance'in görüşme gezisi, zayıf ve geçici ateşkesin çökme riski taşıdığı bir döneme denk geliyor. İran'ın kamuoyu önündeki talepleri ile ABD ve müttefiki İsrail'in istekleri arasındaki uçurumun uzlaşmaz olduğu belirtiliyor. Bu durum, İsrail'in Lübnan'a saldırısının ateşkes görüşmelerini zorlaştırması ile daha da karmaşık bir hal aldı.

ABD'de Vance'in iki yıl sonra başkan adayı olarak seçmenlerden destek isteyebileceği ortamda, bu konuyu çözmek için artan siyasi ve ekonomik baskı bulunuyor.

Trump ve İsrail'in Önceki Görüşmeleri

Trump ve İsrail, 28 Şubat'ta İran'a karşı savaşı başlatmadan önce, Tahran'ın nükleer ve balistik silah programları ile Ortadoğu’daki silahlı vekil gruplara verdiği destekle ilgili endişeleri gidermek amacıyla İranlı müzakerecilerle üç tur dolaylı görüşme gerçekleştirdi. Bu görüşmelere Trump'ın özel temsilcisi Steve Witkoff ve damadı Jared Kushner de katıldı.

Beyaz Saray, görüşmelerin doğrudan mı yoksa dolaylı mı yapılacağı konusunda az bilgi verdi ve toplantıya dair özel beklentiler sunmadı.

Vance'in müzakereler için hareketi, ABD hükümetinin İran yönetimiyle üst düzeyde nadir bir temas örneği olarak değerlendiriliyor. 1979'daki İslam Devrimi'nden beri en doğrudan iletişim, Demokrat Başkan Barack Obama'nın Eylül 2013'te İran Cumhurbaşkanı Hasan Ruhani'yi aramasıyla gerçekleşmişti.

İngiltere Başbakanı Starmer'dan Ateşkes Yorumu

İngiltere Başbakanı Keir Starmer, Körfez ülkesi ziyaretinde üst düzey Katarlı yetkililerle görüşerek İran savaşı kapsamındaki "kırılgan" ateşkesi ele aldı. Starmer, "daha fazla çalışmaya ihtiyaç olduğunu" ve "Hürmüz Boğazı'nın çözümün bir parçası olması gerektiğini" dile getirdi.

Trump'ın NATO'dan ayrılma tehdidine yanıt veren Starmer, Atlantik ötesi ittifakın üyelerini uzun süredir güvende tuttuğunu vurguladı ancak "daha güçlü bir Avrupa unsuru gerektiğini" de ekledi.

Trump ise müttefiklerini "korkaklar" olarak nitelendirmiş ve NATO'yu "kağıttan kaplan" olarak tanımlamıştı. Çarşamba günü NATO Genel Sekreteri Mark Rutte ile Beyaz Saray'da görüşen Trump, NATO'nun ABD'nin yanında olmadığını ve ihtiyacında olmayacağını belirtmişti.

Avrupalı Liderlerin Savaş Konumu ve İsrail'in İspanya Kararı

Avrupalı liderler, ABD ve İsrail'in İran'la savaşında kenarda kalmayı tercih etti ancak sallantılı ateşkesi desteklemek, Lübnan’daki çatışmaları bastırmak ve Hürmüz Boğazı'nın yeniden açılmasına yardımcı olmak için çaba gösterdi.

Savaş, Avrupa'yı, ABD'ye destek vermeye çalışan ancak savaşa katılmayan ve askeri üslerini sınırlı ölçüde kullanan bir NATO müttefiki olarak huzursuz bir pozisyona soktu.

Bu arada, İsrail Başbakanı Binyamin Netanyahu, Cuma günü İspanya'yı Gazze'yi izleyen ABD liderliğindeki uluslararası kuruluştan çıkarma kararı aldı. Netanyahu, "İspanya'nın defalarca İsrail'e karşı durmayı seçmesinin ardından, bugün İspanya temsilcilerinin Kiryat Gat'taki koordinasyon merkezinden çıkarılması talimatını verdim" dedi.

Ekim 2025'te ABD öncülüğünde kurulan çok uluslu yapı, Trump destekli barış anlaşmasının uygulanmasını izlemek üzere Gazze'nin güneyindeki Kiryat Gat'ta yer alıyor. Yaklaşık 200 ABD askeri ve diğer ülkelerden heyetlerle çalışan merkez, Gazze'nin istikrar kazanması ve yeniden inşasını planlıyor.

Netanyahu ayrıca, "Hiçbir ülkenin bedelini ödemeden bize karşı diplomatik bir savaş yürütmesine izin verme niyetinde değilim" ifadelerini kullandı ve İsrail karşıtı politikalara sahip hiçbir ülkenin Ortadoğu'daki çalışmalara katılmasına izin vermeyeceğini belirtti.