Geçtiğimiz hafta sonu ABD ve İsrail tarafından İran’daki petrol depolarına yapılan hava saldırılarının ardından bazı bölgelerde siyah yağmurun yağdığı bildirildi. Bazı medya kuruluşları bu olayı "asit yağmuru" olarak tanımlarken, yerel kaynaklar yağmurun binalar ve araçlar üzerinde petrol kalıntıları bıraktığını aktardı.

İran’da yaşayan vatandaşlar baş ağrısı ve nefes almada zorluk gibi şikayetlerle karşılaşırken, İran Kızılayı da saldırılardan sonra meydana gelen yağışların "son derece tehlikeli ve asidik" olabileceği konusunda uyarıda bulundu.

Siyah Yağmur Sadece Asit Yağmuru Olmayabilir

Atmosfer kimyası alanında çalışan uzmanlar, söz konusu yağmurun yalnızca asit yağmuru olarak değerlendirilmesinin eksik kalacağını belirtiyor. Bu yağmurun kısa ve uzun vadede insan sağlığına ve çevreye zarar verebilecek çeşitli kirleticiler içerebileceği ifade ediliyor.

Atmosferdeki kirleticilerin önemli bir kısmı yağış yoluyla temizlense de, havada yüksek miktarda kirletici olduğunda düşen yağmur damlaları bu maddeleri toplayarak yere taşıyor. Petrol depolarının vurulması sonrası ortaya çıkan siyah yağmur da hava kirliliğinin boyutuna işaret ediyor.

Melbourne Üniversitesi Kimya Mühendisliği Araştırmacısı Gabriel da Silva, The Conversation'da yayımlanan yazısında, "Bu yağmurda hidrokarbonlar, PM2.5 olarak adlandırılan ultrafine parçacıklar ve kanserojen polisiklik aromatik hidrokarbonlar (PAH) bulunabilir. Ayrıca patlamalar ve yangınlar sırasında açığa çıkan ağır metaller ve çeşitli inorganik kimyasalların da yağmur suyuna karışmış olması muhtemeldir," dedi.

Da Silva ayrıca, bombalanan petrol depolarından yükselen dumanın kükürt dioksit ve azot dioksit içerdiğini belirtti. Bu gazların atmosferde reaksiyona girerek sülfürik ve nitrik asit oluşturduğu ve bu asitlerin yağmur damlalarına karışarak klasik anlamda asit yağmuruna yol açtığı ifade edildi.

Sağlık Üzerindeki Etkiler

Uzmanlar, yoğun siyah dumanın özellikle nüfusun yoğun olduğu bölgelerde önemli bir sağlık riski oluşturduğunu vurguluyor. Kısa vadede bu dumana maruz kalan kişilerde baş ağrısı, nefes darlığı ve özellikle astım veya akciğer hastalığı bulunanlarda solunum problemleri ortaya çıkabiliyor.

Yaşlılar, küçük çocuklar ve kronik hastalığı olanlar daha yüksek risk altında bulunuyor. Hamilelik döneminde kirli havaya maruz kalmanın düşük doğum ağırlığı ile ilişkili olabileceği belirtiliyor.

Uzun vadede ise bu kirleticilere maruz kalmanın kanser riskini artırabileceği ifade ediliyor. PM2.5 parçacıklarının solunmasıyla kan dolaşımına karışıp kanserin yanı sıra nörolojik bozukluklar ve kalp-damar hastalıklarıyla bağlantılı olabileceği bildirildi. Bu tür sağlık riskleri hakkında daha fazla bilgi için gençlerde ani nefes darlığı ve sağlık riskleri başlıklı makalemizi inceleyebilirsiniz.

Ayrıca, yağmurla birlikte kirleticilerin nehir ve göllere taşınması su ekosistemlerini ve içme suyu kaynaklarını etkileyebilir. Bu maddelerin binalar ve yollar üzerinde birikmesi ise rüzgarla tekrar havaya karışabilir.

Savaşın Çevresel Etkileri ve Korunma Önerileri

Son yıllarda savaşların çevre üzerindeki etkilerine daha fazla dikkat çekiliyor. Irak ve Kuveyt'teki geçmiş savaşlarda petrol kuyularının yanması ve atık yakma alanlarının uzun vadeli sağlık sorunlarına yol açtığı ortaya kondu. Bu tür çevresel etkiler ve plastik kirliliği ile ilgili detaylı bilgi için plastik ambalajların sağlık ve çevre riskleri başlıklı makalemize göz atabilirsiniz.

Bu nedenle İran’daki saldırıların ardından oluşan duman ve yağmurun yerel halk üzerinde hem kısa hem de uzun vadeli etkiler yaratabileceği değerlendiriliyor.

Gabriel da Silva, mümkünse maske takılması, kapalı alanlarda kalınması, kapı ve pencerelerin kapatılması ve iç mekan yüzeylerinin temizlenmesinin maruziyeti azaltabileceğini belirtiyor. Ancak savaş koşullarında bu önlemlerin uygulanmasının çoğu zaman güç olduğunu da ekliyor.