Son yıllarda sıkça gündeme gelen "insülin direnci" kavramı, özellikle tip 2 diyabet gibi önemli sağlık sorunlarına zemin hazırlayabiliyor. Peki, insülin direnci nedir, belirtileri nelerdir ve oruç tutarken nelere dikkat etmek gerekir?

İnsülin Nedir ve Nasıl Çalışır?

Pankreas tarafından üretilen insülin, kan şekeri seviyelerini düzenleyen kritik bir hormondur. Vücuda enerji sağlamak için glikozu depolamaya yardımcı olur. Pankreas yeterince insülin üretemediğinde veya vücut insüline doğru yanıt vermediğinde çeşitli sağlık problemleri ortaya çıkabilir.

İnsülin Direnci Nedir?

İnsülin direnci, kas, yağ ve karaciğer hücrelerinin insüline yeterince tepki vermemesi durumudur. Bu durum, hücrelerin kan şekeri kullanmasını ve depolamasını zorlaştırır. Sonuç olarak pankreas daha fazla insülin üretir ve bu duruma hiperinsülinemi denir. Pankreas ürettiği insülinle bu durumu tolere ettiği sürece kan şekeri normal kalabilir fakat direnç arttıkça kan şekeri seviyesi yükselir ve tip 2 diyabet riski artar.

İnsülin Direnci Nedenleri

İngiltere Ulusal Sağlık Servisi (NHS) danışman hekimi ve endokrinoloji uzmanı Franklin Joseph, insülin direncinin genetik, yaşam tarzı ve çevresel faktörlerin birleşiminden kaynaklandığını belirtiyor. Başlıca nedenler şunlardır:

• Obezite, özellikle karın bölgesi yağlanması
• Fiziksel hareketsizlik
• Genetik yatkınlık
• Sağlıksız beslenme, işlenmiş gıdalar ve yüksek şeker tüketimi
• Kronik stres
• Uyku bozuklukları
• Polikistik Over Sendromu (PCOS) ve bazı diğer hastalıklar
• Yaşlanma

Oruç Tutmanın İnsülin Direncine Etkisi

Diabetes UK ve Birmingham Üniversitesi Diyabet Kliniği Direktörü Prof. Wasim Hanif, diyabet hastalarının oruç tutmadan önce sağlık ekiplerine danışmasının önemine vurgu yapıyor. Prof. Franklin Joseph ise orucun insülin hassasiyetini iyileştirebileceğine dair bilimsel çalışmalar olduğunu belirtiyor. Ancak oruç tutmanın etkisi kişinin yaşına, cinsiyetine, sağlık durumuna ve yaşam tarzına göre değişkenlik gösterebilir.

Beslenme uzmanı Reem El-Abdallat, Ramazan ve aralıklı oruç sırasında sağlıklı beslenme alışkanlıklarının benimsenmesinin insülin direnci yönetiminde kritik olduğunu ifade ediyor.

Aralıklı Oruç ve İnsülin Direnci

Aralıklı oruç son dönemde yaygınlaşan bir uygulama olup, haftada belirli günlerde yemek yememeye dayanır. Endokrinoloji profesörü Dr. Nitin Kapoor, bazı bilimsel verilerin aralıklı orucun tıbbi faydalarını desteklediğini ancak bu yöntemin herkese uygun olmadığını ve kişiye özel beslenme planı gerektiğini söylüyor. Prof. Joseph ise 2015 yılında yayımlanan bir araştırmaya göre gün aşırı orucun insülin hassasiyetini artırabileceğini belirtiyor.

İnsülin Direncinin Belirtileri

İnsülin direnci başlangıçta hafif belirtilerle kendini gösterebilir. Prof. Joseph'e göre bu belirtiler arasında artan açlık hissi, yorgunluk, kilo vermede güçlük, boyun ve koltuk altında siyah noktalar, yüksek tansiyon, yüksek trigliserit, düşük HDL kolesterol ve PCOS yer alıyor. İnsülin direnci ilerlerse sık idrara çıkma, aşırı susuzluk ve bulanık görme gibi diyabet belirtileri ortaya çıkabilir.

İnsülin Direncinin Riskleri

Prof. Joseph, insülin direnci olan bireylerin yüzde 70-80’inin tedavi edilmezse tip 2 diyabete yakalandığını belirtiyor. Özellikle Güneydoğu Asya kökenli etnik gruplarda bu risk daha yüksek.

Glisemik Endeks ve Beslenme

Glisemik endeks, yiyeceklerin kan şekeri üzerindeki etkisini ölçer. Düşük glisemik endeksli besinler (sebzeler, baklagiller, tam tahıllar) kan şekerini yavaş yükseltirken, yüksek glisemik endeksli yiyecekler (şeker, beyaz pirinç) hızlı yükseltir. Ancak sadece glisemik endekse bakmak yeterli değildir; dengeli ve sağlıklı beslenme esastır.

İnsülin Direnci Tedavisi

İnsülin direnci, yaşam tarzı değişiklikleri ve bazen ilaçlarla iyileştirilebilir. Reem El-Abdallat, tatlı ve nişastalı gıdalardan uzak durulmasını öneriyor. Düzenli egzersiz, stres yönetimi (meditasyon, yoga) ve yeterli uyku da tedavide önem taşıyor. Metformin gibi ilaçlar da insülin direnci ve tip 2 diyabet tedavisinde etkili olabilir.