Yeni bir araştırma, hava kirliliğine uzun süre maruz kalan bireylerde Alzheimer hastalığı geliştirme olasılığının arttığını ortaya koydu. Hava kirliliğinin Alzheimer'ın yanı sıra hipertansiyon, inme ve depresyon gibi kronik hastalıklar için de önemli bir risk faktörü olduğu biliniyor.

Çalışmanın Detayları

ABD'deki Emory Üniversitesi araştırmacıları, 2000-2018 yılları arasında 65 yaş ve üzerindeki 27 milyondan fazla kişinin verilerini inceledi. Bu dönemde yaklaşık 3 milyon kişiye Alzheimer teşhisi kondu. Araştırmada, Alzheimer gelişiminde rol oynayabilecek hipertansiyon, inme ve depresyon gibi üç yaygın eşlik eden hastalığın yükü de değerlendirildi.

Katılımcıların yaşadıkları bölgelerdeki ince partikül madde (PM2.5) seviyeleriyle karşılaştırma yapıldı. İnce partikül maddeler, solunum yollarının derinlerine ve kana geçerek ciddi sağlık sorunlarına yol açabiliyor. Başlıca kaynakları arasında araç egzozları, elektrik santralleri, sanayi faaliyetleri, orman yangınları ve evlerde yakılan odun ya da fosil yakıtlar bulunuyor.

Hava Kirliliğinin Beyin Sağlığı Üzerindeki Etkisi

Çalışma, hava kirliliğinin dolaylı değil, doğrudan beyin sağlığını etkileyerek Alzheimer riskini artırdığını gösterdi. Özellikle inme geçirmiş bireylerde bu bağlantı daha belirgindi. Araştırmanın yazarları, "Bulgularımız, inme öyküsü olan kişilerin hava kirliliğinin beyin sağlığı üzerindeki zararlı etkilerine karşı özellikle savunmasız olabileceğini ve çevresel ile damar kaynaklı risk faktörlerinin önemli bir kesişimini işaret ediyor" dedi.

Daha önceki çalışmalar, uzun süreli partikül madde maruziyetinin kardiyovasküler hastalıklar, hipertansiyon ve ruh sağlığı bozuklukları gibi kronik rahatsızlık risklerini artırdığını göstermişti.

Çalışmanın Sınırlamaları ve Uzman Görüşleri

Ancak araştırmada bazı kısıtlamalar bulunuyor. Hava kirliliği seviyeleri, bireysel adresler yerine posta kodu bazında ölçüldü ve sadece dış ortam seviyeleri dikkate alındı. İç ortamda pişirme, ısınma ve diğer partikül kaynakları hesaba katılmadı.

Reading Üniversitesi'nden Mark Dallas, "Araştırma geniş ölçekli kirlilik tahminleri ve tıbbi kayıtlar temelinde yapıldığı için önemli sınırlamalar içeriyor; fakat bulgular, hava kirliliğinin bunama için değiştirilebilir bir risk faktörü olduğuna dair artan kanıtlarla uyumlu" dedi. Dallas ayrıca, insanların yıllar boyunca soluduğu havanın beyin yaşlanmasını etkilediği gerçeğini vurguladı.

Küresel Durum ve Hava Kirliliğiyle Mücadele

Dünya genelinde birçok ülke hava kirliliği seviyelerini azaltmak için hedefler belirlemiş durumda. Ancak çoğunluğu 2030 yılına kadar istenen seviyelere ulaşmakta zorlanacak. Dünya Sağlık Örgütü'nün 2021 Küresel Hava Kalitesi Kılavuzları ve 2025 yol haritası, 2040 yılına kadar hava kirliliğine bağlı ölümlerin yüzde 50 azaltılmasını amaçlıyor.

Alzheimer’s Research UK araştırma direktörü Sheona Scales, "Bu ABD çalışmasının sonuçları küresel ölçekte önem taşıyor. Hava kirliliği, birlikte ele almamız gereken bir sorun. Daha güçlü, sağlık temelli hava kalitesi hedefleri belirlemek ve maruziyeti azaltmak, sadece akciğerlerimizi değil, beynimizi de koruyabilir ve genel bunama riskini düşürebilir" ifadelerini kullandı.

Dünya Genelinde Alzheimer ve Demans

Dünya Sağlık Örgütü verilerine göre, dünya çapında 55 milyondan fazla kişi demansla yaşıyor ve vakaların yüzde 70’ine varan kısmı Alzheimer hastalığı tarafından oluşturuluyor. 2025 yılı itibarıyla Avrupa'da yaklaşık 12,1 milyon kişinin demansla yaşam sürdürdüğü ve vakaların yüzde 66'sının kadınlar tarafından oluşturulduğu tahmin ediliyor. Nüfusun yaşlanmasıyla birlikte bu sayıların artması bekleniyor.