Dünya Sağlık Örgütü (DSÖ) ve Avrupa Hastalık Önleme ve Kontrol Merkezi'nin (ECDC) yayımladığı yeni rapora göre, Avrupa bölgesinde tüberküloz vakalarının yaklaşık %20'si teşhis edilemiyor ve bölgedeki ilaç direnci dünya ortalamasının üzerinde seyrediyor. Raporda, vakaların sayısında azalma gözlenmesine rağmen, tüberkülozun Avrupa Birliği'nde hâlâ ciddi bir halk sağlığı sorunu olduğu ve hastalığın tamamen ortadan kaldırılması yönünde ilerlemenin yetersiz kaldığı vurgulandı.

Tüberkülozun Yaygınlığı ve Riskleri

Tüberküloz, tek bir bulaşıcı etkenin sebep olduğu ölümler arasında dünya genelinde ilk sırada yer alıyor. Akciğer tüberkülozu, öksürük yoluyla havaya yayılan bakterilerle insandan insana bulaşıyor. Hastalığın belirtileri, vücudun etkilenen bölümüne bağlı olarak değişiklik gösteriyor. En yaygın semptomlar arasında iki haftadan uzun süren inatçı öksürük, ateş, gece terlemeleri ve kilo kaybı bulunuyor.

DSÖ Avrupa Bölgesi’nde Görülen Durum

Avrupa ve Orta Asya’daki 53 ülkeyi kapsayan DSÖ Avrupa Bölgesi’nde, tüberküloz insidansı 2015’ten bu yana %39, ölüm oranları ise %49 azaldı. Ancak bu rakamlar, DSÖ'nün "TB'yi Sona Erdirmek" stratejisinde 2025 için belirlenen %50 insidans ve %75 ölüm azalma hedeflerinin altında kalıyor. Avrupa Birliği ülkelerinde ise vaka sayısı %33, ölüm sayısı %17 azaldı ki bu, 2030 hedeflerine ulaşmak için yetersiz görülüyor. Sağlık yetkilileri, bu durumun önlenebilir binlerce yeni enfeksiyon ve ölüme yol açtığını belirtiyor.

2024 yılında bölgede bildirilen yeni tüberküloz vakası sayısı 160 bini aşarken, gerçek vaka sayısının yaklaşık 204 bin olduğu tahmin ediliyor. Bu da yeni ve nüks vakaların sadece %79’unun kayıt altına alındığını gösteriyor.

Teşhisdeki Eksiklikler ve Sonuçları

DSÖ Avrupa Bölge Direktörü Hans Kluge, teşhis edilemeyen vakaların sadece saptama başarısızlığı olmadığını, aynı zamanda hastaların erken tedavi edilmesi, acının önlenmesi ve bulaşmanın engellenmesi fırsatlarının kaçırılması anlamına geldiğini söyledi. Kluge, "Hızlı tanı yöntemlerine, daha kısa ve tamamen ağızdan alınan tedavi protokollerine ve güçlü takip sistemlerine yatırım yaparak ülkeler daha fazla kişiye daha erken ulaşabilir, sonuçları iyileştirebilir ve hedeflere daha yakın hale gelebilir" ifadelerini kullandı. Raporda geç teşhisin tedavi sürecini zorlaştırdığı ve bulaşma riskini artırdığı da belirtildi.

Artan İlaç Direnci Endişesi

Rapora göre, ilaca dirençli tüberküloz Avrupa genelinde ciddi bir mesele olarak devam ediyor. Yeni ve daha önce tedavi görmüş vakalarda çok ilaca direnç oranları sırasıyla %23 ve %51 seviyesinde olup, bu oranlar küresel ortalamalar olan %3,2 ve %16'nın çok üzerinde bulunuyor. Özellikle daha önce tedavi edilmiş hastalar arasında yüksek ilaç direnci, bulaşmanın sürdüğüne işaret ediyor.

Dirençli olmayan tüberkülozun standart tedavisi, izoniazid, rifampisin, etambutol ve pirazinamid içeren altı aylık ilaç rejimiyle yapılıyor ve başarı oranı genellikle %85’in üzerinde. Ancak antibiyotiklere dirençli varyantlar, daha uzun ve daha fazla ilaç gerektiren tedaviler talep ediyor ve başarı oranları daha düşük kalıyor.

Düşük İnsidanslı Ülkelerde Durum

Avrupa ülkelerinin çoğu, bildirilen vaka oranının 100 binde 10’un altında olduğu düşük insidanslı kategoride yer alıyor. Bu ülkelerde tüberküloz, ağırlıklı olarak göçmenler, cezaevi mahkumları ve HIV koinfeksiyonu olan hassas grupları etkiliyor. Alman Merkezi Tüberkülozla Mücadele Komitesi’nden Ralf Otto-Knapp, Batı Avrupa’daki düşük vaka sayılarının halkın hastalıktan uzaklaşmasına ve çok ilaca dirençli tüberküloz vakalarıyla mücadeleyi zorlaştırmasına neden olduğunu belirtti. Otto-Knapp, "Tedavi ve önleme hizmetlerini güçlendirerek, yeni ilaçlara erişimi garanti altına alarak ve sınır ötesi iş birliğini teşvik ederek bu duruma hazırlıklı olmalıyız" dedi. Benzer şekilde, Samsun'da İlaçlamacılar Derneği kurulması halk sağlığını koruma mücadelesinde önemli bir adım olarak görülüyor.