Günümüzde pek çok hastalıkta açık ameliyat, hastalar için artık tek tedavi yöntemi değil. Asıl önemli olan, vatandaşın kendisi için ameliyatsız veya daha az invaziv bir alternatifin mevcut olup olmadığını gerçekten bilip bilmediğidir. Bu durum sadece sağlık meselesi değil, aynı zamanda temel bir "hasta hakkı"dır.

Her Durumda Ameliyat Gerekmez

Bu konu, geçtiğimiz hafta Antalya-Kemer'de düzenlenen Türk Girişimsel Radyoloji Derneği (TGRD) 2026 Ulusal Kongresi ve EVIS Uluslararası Ortak Toplantısı'nda 1300 uzmanın katılımıyla açıklandı. Kongrede verilen ortak mesaj netti: "Her hastalıkta neşter şart değil."

Türkiye'deki birçok hasta hâlâ şu reflekslerle karşılaşabiliyor: "Tiroidde nodül varsa bez alınacak", "Damar tıkalıysa ameliyat yapılacak", "Kitle varsa kesilecek." Oysa tıp, ısıtma, dondurma, damar kapatma, balon, stent ve anjiyografik girişimler gibi minimal müdahalelerle tedavi imkanı sunuyor.

Uzmanlara göre, bu yöntemler hastaya daha az kesi, daha kısa iyileşme süresi ve bazı durumlarda aynı gün taburcu olma imkânı sağlıyor. Ancak her yöntem her hasta için uygun olmayabilir. Önemli soru şu: "Hasta, kendisi için en uygun tedavi seçeneğini biliyor mu?"

Aydınlatılmış Onam ve Hasta Hakları

Burada hukuki boyut devreye giriyor. Bir hastanın tedaviye onay vermesi sadece kağıt imzalaması anlamına gelmemeli. Hasta, önerilen tedavi, riskleri, alternatifleri ve tedavi edilmemesi durumunda ortaya çıkabilecek sonuçlar hakkında tam bilgi sahibi olmalıdır. Bu süreç "aydınlatılmış onam" olarak adlandırılır.

"Aydınlatılmış onam", hastanın tıbbi teşhis veya tedavi yöntemleri hakkında detaylı bilgilendirilip, kendi özgür iradesiyle rıza göstermesi sürecidir.

Bu onam sadece bir imza işlemi değil, etik ve hukuki bir bilgilendirme anlaşmasıdır. Tedaviyi yapacak doktor veya sağlık personeli yasal olarak bu onamı almak zorundadır. Ameliyatsız seçenekler hakkında bilgi almadan karar vermek, gerçek anlamda bilinçli karar verilmediğinin göstergesidir ve hasta hakları açısından sorun yaratabilir.

Tiroid ve Meme Kanserinde Minimal Müdahaleler

Kongrede örnek olarak, Girişimsel Radyoloji Uzmanı Prof. Dr. Saim Yılmaz, küçük ve seçilmiş papiller tiroid kanserlerinde tüm tiroid bezini almak yerine hastalıklı bölgenin ısıtma veya dondurma yöntemiyle yok edilebildiğini belirtti. Ayrıca iyi huylu tiroid nodülleri, toksik nodüller ve büyük guatrlar için de ameliyat yerine bu yöntemlerin uygulanabildiği vurgulandı. Bu sayede boyunda kesi, genel anestezi ve uzun hastane yatışı gerekmez.

Meme sağlığında da dönüşüm yaşanıyor. Prof. Dr. Mehmet Mahir Atasoy, 2 santimetrenin altındaki erken evre meme kanserlerinde kriyoablasyon (dondurma) tedavisinin etkili bir seçenek olduğunu söyledi. Bu yöntemle meme bütünlüğü korunabiliyor, estetik kayıp azalıyor, hasta çoğu zaman aynı gün taburcu olabiliyor.

Damar Tıkanıklıkları ve Diğer Girişimler

TGRD Başkanı Prof. Dr. Levent Oğuzkurt, kalp, boyun, beyin, bacak, bağırsak ve böbrek damarlarındaki tıkanıklıkların önemli bir kısmının balon, stent ve anjiyografik girişimlerle açılabildiğini belirtti. Ayrıca, damar tıkanıklığını açan ilaç bulunmadığını, bazı hastaların ilaçla düzeleceğini beklemesinin zaman kaybı olabileceğini vurguladı.

Diz kireçlenmesinde de yeni yöntemler mevcut. Prof. Dr. Özgür Kılıçkesmez, diz anjiyosu ile ağrıya yol açan anormal damarların içeriden kapatılabildiğini anlattı.

Girişimsel Radyoloji Artık Ayrı Bir Branş

Gazi Üniversitesi Tıp Fakültesi Radyoloji Anabilim Dalı Öğretim Üyesi Prof. Dr. Erhan Turgut Ilgıt, girişimsel radyolojinin artık ayrı bir bilim dalı olarak kabul edilmesi gerektiğini belirtti. Sağlık Bakanlığı tarafından işlevselliği onaylanmış ve SGK ödemesine dahil olmuş bu alanın resmi statüde güçlendirilmesi gerektiğini söyledi.

Doğru Tedaviye Erişim ve Hasta Bilinci

Bu tartışma sadece mesleki bir konu değil, hastaların doğru uzman, doğru merkez ve doğru zamanda doğru tedaviye erişimi meselesidir. Tıp ilerlese de hasta, kendisi için ameliyatsız veya az invaziv bir seçenek olup olmadığını bilmiyorsa bu ilerleme eksik kalır.

Hukuki gerçek şudur: Her hastalıkta neşter şart olmayabilir, ancak her hastaya tüm tedavi seçenekleri mutlaka anlatılmalıdır. Tedavi kararı sadece doktorun değil, bilgilendirilmiş hastanın bilinçli tercihidir.

Ameliyat Öncesi Hastaların Sorması Gereken Sorular

Ameliyat kararı vermeden önce hastaların şu soruları sormaları önerilir:

• Benim için ameliyatsız bir tedavi seçeneği var mı?
• Varsa, neden bana uygun veya uygun değil?
• Bu yöntemin başarı oranı ve riskleri nelerdir?
• İşlem sonrası hastanede yatmam gerekir mi?
• Bu yöntem her merkezde uygulanıyor mu?