76'ncı Berlin Uluslararası Film Festivali (Berlinale), Gazze konusundaki siyasi tartışmaların gölgesinde tamamlanıyor. Tunuslu yönetmen Kaouther Ben Hania, "Hind Rajab'ın Sesi" adlı filmiyle aldığı "En Değerli Film" ödülünü reddetti. Film, Gazze'de hayatını kaybeden 5 yaşındaki Filistinli kız çocuğunun hikayesini anlatıyor.

Siyasi Gerilim ve Sanatçı Tepkileri

Festivalde, Gazze meselesinde sessiz kaldığını iddia eden organizasyona karşı 80’den fazla oyuncu, yönetmen ve yazar ortak bir kınama mektubu yayımladı. Almanya'nın başkenti Berlin'de 12-22 Şubat tarihleri arasında düzenlenen festivali, jüri başkanı Alman yönetmen Wim Wenders’in Gazze ile ilgili yaptığı açıklamalar başta olmak üzere birçok siyasi tartışma etkiledi.

Wenders, "Sinemacılar olarak siyasetin dışında kalmalıyız" ifadeleriyle eleştirilirken, Hintli yazar Arundhati Roy festivalden çekildiğini açıkladı. BBC Türkçe’ye değerlendirmelerde bulunan sinema yazarı Zekican Sarısoy, bu yıl festivale damgasını vuran sorunun "Siyasetin dışında kalmak mümkün mü?" olduğunu belirtti.

Türkiye’den İki Film Yarışıyor

Bu yıl Berlinale’de Türkiye’den Emin Alper’in "Kurtuluş" ve İlker Çatak’ın "Sarı Zarflar" adlı filmleri Altın Ayı için yarışıyor. Festivaldeki siyasi atmosferde bu iki yönetmenin açıklamaları ve oyuncu Özgü Namal’ın Türkiye ile ilgili yanıtları ülkede tartışma yarattı.

Wenders’in Açıklamaları ve Arundhati Roy’un Tepkisi

Alman hükümetinin finanse ettiği festivalde, son yıllarda bazı sinemacılar yönetimi boykot ediyor. 2024’te Filistin-Norveç ortak yapımı "No Other’s Land" sonrası başlayan tartışmalar, geçen yıl Hong Konglu yönetmen Jun Li’nin Filistin’e destek açıklaması nedeniyle soruşturma açılmasıyla sürdü. Festival yönetimi, Almanya hükümetinin Filistin konusundaki sert tutumuna karşı sessiz kalmak ve konuklarını korumamakla eleştiriliyor.

Açılış gününde gazetecinin sorduğu soruya Wenders, "Sinemacılar olarak siyasetin dışında kalmalıyız. Biz siyasetin karşı ağırlığıyız" yanıtını verdi. Bu sözler üzerine Arundhati Roy, "Şok oldum ve tiksindim" diyerek festivalden çekildiğini açıkladı. Roy, Wenders’in yorumlarını "vicdansızca" olarak tanımladı ve bu tutumun insanlığa karşı işlenen suçların konuşulmasını engellemeye yönelik olduğunu söyledi.

Festival Yönetimi ve İfade Özgürlüğü Tartışmaları

Berlinale yönetimi, sanatçıların açıklamaları nedeniyle eleştirilmesinin ifade özgürlüğünü kısıtladığını savunuyor. Festival Başkanı Tuttle, "Sanatçılar istemedikleri sürece her siyasi konuda konuşmaları beklenmemelidir" dedi. Bu açıklamalar, festivali siyasetin dışında tutmanın mümkün olup olmadığı sorusunu gündeme getirdi.

Sarısoy’a göre yönetim, Ukrayna savaşı, İranlı sinemacılar ve sürgündeki yönetmenler konusunda açık tavır alırken, Filistin konusunda sessiz kalmakla eleştiriliyor. Geçen yıl Gazze ve yönetimle ilgili protestolar daha yoğundu fakat bu yıl ilk günlerde sanatçıların daha sessiz olduğu gözlemlendi. Sarısoy, Berlin’de European Film Market önünde Wenders’e karşı yapılan protestoya katılımın düşük olduğunu, bunun da geçen yılki soruşturmalar ve Alman hükümetinin sert tutumu nedeniyle insanların çekindiğini gösterdiğini ifade etti.

Sanatçılardan Ortak Bildiri

İngiliz oyuncu Tilda Swinton, İspanyol oyuncu Javier Bardem ve Amerikalı aktör Mark Ruffalo gibi dünyaca ünlü 80’den fazla oyuncu, yönetmen ve yazar 17 Şubat'ta ABD'li Variety dergisinde yayımlanan ortak bir bildiriye imza attı. Bildiride Wenders’in sözleri eleştirildi ve festival yönetimi Filistin konusunda sanatçıları sansürlemekle suçlandı. Sanatçılar, Almanya hükümetinin ifade özgürlüğünü kısıtlayıcı yasalarını da eleştirdi ve BM İfade ve Düşünce Özgürlüğü Özel Raportörü Irene Khan’ın Almanya’yı eleştiren açıklamalarına atıfta bulundu.

Khan, 6 Şubat’ta yaptığı ziyaret sonrası Almanya’daki terörle mücadele yasalarının Filistinlilerin haklarını savunmayı engellemek için kullanıldığını kaydetti. Sanatçılar, festivalin bu duruma destek olmasından endişe duyduklarını belirtti. Berlinale Başkanı Tuttle ise sansür iddialarını reddetti ve sinemacıları susturduğu veya korkuttuğu iddialarının doğru olmadığını söyledi.

Tunuslu Yönetmen Ödülü Reddetti

"Hind Rajab'ın Sesi" filminin yönetmeni Kaouther Ben Hania, festival kapsamında düzenlenen "Barış için Sinema" etkinliğinde "En Değerli Film" ödülünü kabul etmedi. 18 Şubat’taki törende ödülü almayan Hania, konuşmasında "Minnetten çok sorumluluk hissediyorum" dedi. Film, Gazze’de 2024 yılında hayatını kaybeden 5 yaşındaki Hind Rajab’ın gerçek hikayesini anlatıyor. Yönetmen, "Bu gece ödülü eve götürmeyeceğim, bunu bir hatırlatma olarak burada bırakıyorum" ifadelerini kullandı.

Türkiye’nin Festivaldeki Yeri

Bu yıl Berlinale’de Türkiye’den Emin Alper’in "Kurtuluş" ve İlker Çatak’ın "Sarı Zarflar" filmleri ana yarışmada yer aldı. Yönetmenler, Wenders’in sözleriyle şekillenen tartışmalar hakkında görüşlerini paylaştı. Çatak, "Her sanatçı kendi kararını vermeli" derken festival yönetiminin baskı altında olmasına rağmen sanatçılara bunu yansıtmamak için çaba gösterdiğini belirtti. Alper ise "Kurtuluş"un gösterimi sonrası "Bugün, İsrail'in Gazze'de gerçekleştirdiği soykırıma şahit oluyoruz" dedi.

"Sarı Zarflar" filminin başrol oyuncusu Özgü Namal, bir gazetecinin "Türkiye’de bu öyküyü anlatabilseydiniz performansınız değişir miydi?" sorusuna, filmin Almanya’da çekilmesinin bir tercih olduğunu ve Türkiye’de çekilmemesinin kaçınma değil, hikayenin gereği olduğunu söyledi.

Türkiye’de Berlinale, festivalin siyasi tutumu nedeniyle ikiye bölünmüş durumda. Bir kesim, festivalin gerekli siyasi duruşu göstermediğini savunurken, diğer bir grup ise festivalin Türkiye’yi siyasi açıdan eleştiren yapımları ön plana çıkardığını eleştiriyor. Bu durum, festivale katılan Türk sinemacıların da farklı eleştiriler almasına neden oluyor. BBC Türkçe’ye konuşan ve isminin açıklanmasını istemeyen bir sinemacı, birçok bağımsız Türk yönetmen için bu tür festivallerin tek geçim kaynağı olduğunu ifade etti.