Türkiye’nin büyük şehirlerinde vatandaşlar, güvenlik endişesi yaşamadan günlük hayatlarına devam ediyor. İstanbul, Ankara, İzmir, Diyarbakır, Van ve Edirne gibi şehirlerde bombaların patlamadığı, kaçak terörist ordularının sınırları aşmadığı ve çadır kentlerin bulunmadığı bir ortam söz konusu. Bu durumun temelinde Cumhurbaşkanı Recep Tayyip Erdoğan liderliğinin önemli bir rol oynadığı belirtiliyor.

Ancak uluslararası kriz ve kaoslardan beslenen bazı kesimler, bu güvenlik ortamını fırsat bilerek ticari ahlak dışı hareketlere yöneliyor. Enerji fiyatlarındaki artış oranlarının çok üzerinde zamlar uygulayanlar, kârlarını artırmaya devam ediyor. Temiz ve dürüst çalışanlar dışında, özellikle altın fiyatlarının düştüğü dönemde altın satmayan kuyumcular, kısa sürede meyve ve sebze fiyatlarını yüzde 200 oranında artıran pazarcılar bu duruma örnek olarak gösteriliyor.

Fiyat Artışlarının Sebepleri ve Oranları

Kuaförlerin bile mazot fiyatlarındaki artışı gerekçe göstererek saç tıraşı fiyatlarına zam yaptığına dair şikayetler mevcut. 28 Şubat 2026 öncesinde brent petrol fiyatları 70-72 dolar civarındaydı ve Türkiye’de mazot fiyatları büyük şehirlerde 60-62 TL bandındaydı. Savaşın başlamasıyla birlikte petrol fiyatları 110 dolara yükseldi, lojistik maliyetleri arttı ve mazot fiyatları 70 TL’nin üzerine çıkarak 77-79 TL seviyelerine ulaştı. Bu gelişmeler, akaryakıt fiyatları ve KDV indirimi önerileri kapsamında da gündeme gelmiştir.

Hükümet bu artışlara karşı 'eşel mobil sistemi'ni uygulamaya koydu. Bu sistemle uluslararası petrol fiyatı ve döviz kuru kaynaklı ani zamların pompa fiyatlarına tam yansıması engellendi ve fiyatlar 10-15 TL daha düşük tutuldu. Buna rağmen, savaş öncesi ve sonrası mazot fiyatları arasında ortalama 20 TL'lik bir artış oldu; yani yüzde 33 zam gerçekleşti.

Lojistik ve Ürün Fiyatlarına Yansıması

Petrokimya ürünleri ve lojistik ağırlıklı sektörlerde bu zamlar daha net hissediliyor. Özellikle sebze ve meyve tedarik zincirinde lojistik maliyetler toplam maliyetlerin yüzde 10 ila 25’ini oluşturuyor. Bu maliyetlerin yaklaşık yüzde 30’u mazot kaynaklı kabul edilirse, ürün fiyatlarına yansıyan savaş kaynaklı zam oranının yüzde 10’u aşmaması gerektiği hesaplanıyor.

Ancak çarşı-pazarda bu durumun tam tersi yaşanıyor. Bazı ürünlerde yüzde 50 ila yüzde 100 arasında artışlar görülüyor. Esnaftan alınan yanıtlarda zam gerekçesi olarak mazot fiyatlarındaki artış ve savaş gösteriliyor. Bu durumun ticari ahlakla bağdaşmadığı vurgulanıyor.

Çözüm Önerileri ve Denetim İhtiyacı

Ticari ahlak öncelikli olmak üzere, denetim mekanizmalarının güçlendirilmesi gerektiği belirtiliyor. Serbest piyasanın aşırı serbestliğine müdahale edilmesi, Ticaret Bakanlığı ve yerel yönetimlerin iş birliğiyle vatandaşların mağduriyetinin önlenmesi önem taşıyor. Güvenlik ve dış politikada atılan adımların vatandaş tarafından daha görünür olması için bu alanlarda da başarı sağlanması gerekiyor. Bu bağlamda, Trabzon'da Ramazan denetimlerinin sıklaştırılması gibi piyasa denetimlerinin artırılması örnek gösterilebilir.

Daha sıkı denetimler için yasa gerekiyorsa çıkarılmalı, mevcut yasalar yeterliyse denetim sayısı artırılmalı ve denetimlerin sahaya yansıması sağlanmalı. Yapay zeka destekli sistemlerle fatura üzerindeki orantısız artışlar takip edilerek cezai işlemler hızlıca uygulanmalı. Aksi takdirde yapılan çabaların sandıkta karşılık bulamayacağı uyarısı yapılıyor.

Ferhat Murat / Haber7