Orhan Pamuk'un, "Bütün Ortadoğulu erkeklerin kafalarındaki pisliklerden bende de var" ifadesi, kamuoyunda geniş tartışmalara yol açtı. Ancak bu söz, sadece bir bireyin görüşü olarak değerlendirilmemelidir. Zira benzer ifadeler, uzun süredir devam eden bir zihinsel kopuşun göstergesi olarak yorumlanabilir.

Bu yaklaşım, Tanzimat döneminden beri süregelen ve kendi medeniyetine yabancılaşmış aydın tipinin varlığını ortaya koyuyor. Sorun, sadece Pamuk'un şahsına indirgenemez; esas mesele, Batı karşısında hissedilen kronik eziklik duygusudur. Kendi toplumunu, kültürünü ve insanını küçümseyen ve böylece Batı'dan onay alacağını düşünen zihniyet, yüz yılı aşkın süredir Türk düşünce hayatının temel sorunlarından biri olmayı sürdürüyor.

Aydın Profili ve Eleştiriler

Cemil Meriç bu tür aydınları "zavallı aydınlar" olarak tanımlarken, Attila İlhan "komprador aydın" ifadesini kullanmıştır. Her iki tanım da, kendi toplumuna yabancılaşmış ve zihnen başkalarının hizmetine girmiş aydın profiline yönelik ciddi eleştirileri içerir. Geçmişte, içinde yetiştiği topluma karşı nefret besleyen ve dışarıda yüceltilecek bir tip sıkça görülmüştür.

Günümüzde de benzer bir tablo devam etmektedir. Batı dünyasında kabul görmek isteyen bazı yazarlar, Türkiye'yi, Doğu'yu ve İslam dünyasını aşağılayıcı ifadeler kullandıkça daha fazla ilgi görmekte, ödüller almakta ve uluslararası platformlarda saygı görmektedir. Çünkü Batı, kendi üstünlük anlatısını pekiştiren söylemleri desteklemekten çekinmemektedir.

Orhan Pamuk ve Nobel Ödülü Bağlamı

Orhan Pamuk'un Nobel Edebiyat Ödülü kazanması da bu bağlamdan bağımsız değildir. Nobel, yalnızca edebi kalite ile açıklanamaz; kültürel ve ideolojik tercihlerle şekillenir. Batı'nın görmek istediği Türkiye fotoğrafını sunan yazarlara karşılık bu ödüller verilir.

Türkiye'yi sorunlu, geri kalmış ve karanlık bir coğrafya olarak tanımlayan eserler, Batı'nın doğu imgesini beslediği ölçüde ödüllendirilmektedir. Türkiye aleyhine yazdıkça alkışlanan kalemler, kendi kültüründen güç alan bir duruş sergilediklerinde ise görmezden gelinir. Orhan Pamuk bu gerçeğin farkında olup oyunun kurallarını bilmekte ve rolünü buna göre oynamaktadır.

Toplumsal ve Kültürel Eleştiriler

Bugün Batı dünyasının iç krizleri, ahlaki çöküşleri ve siyasi ikiyüzlülükleri ortadayken; dünya önünde yaşanan skandallar, insanlık dışı uygulamalar ve çifte standartlar varken, tüm kötülüğü sadece kendi toplumunda arayan bir aydın profili ciddi bir zihinsel çarpıklığa işaret eder.

Namuslu aydın, toplumunun hatalarını inkar etmez; ancak küçümseyerek de konuşmaz. Eleştirir, ama köklerinden utanmaz. Yanlışları düzeltmeye çalışır; fakat milletine sırtını dönmez. Ülkesini Batı'ya şikâyet etmeyi bir erdem saymaz.

Geçmişte ve bugün ülkemizin en önemli meselelerinden biri aydın sorunudur. Aydın sapması, Pamuk'la başlamamış ve onunla da sona ermeyecek gibi görünmektedir. Her dönemde bu tür aydınlar öne çıkarılmaya devam edecektir.

Aşağılık kompleksiyle Batı'ya hizmet edenler olduğu gibi, kültür misyonerlerinin elemanı olarak görev yapanlar da olacaktır. Cengiz Aytmatov'un "mankurtlaşma" olarak tanımladığı hali yaşayan sayısız insan vardır. Bu toprakların kültürüne ve tarihine dost olmayanların zihinlere enjekte ettiği zehirlerin sancısını nesiller çekmeye devam etmektedir.

Merhum Osman Turan'ın dediği gibi Anadolu hâlâ dostların ümidi, düşmanların hedefidir. Düşman her alandan saldırmakta ve kendisine içeriden destekçiler bulmaktadır. Anadolu'ya ayak bastığımız günden beri kültür savaşı devam etmektedir. Edebiyat cephesi bu savaşın en önemli cephesidir ve bu cepheyi boş bırakmak büyük bir gaflettir.

Aydın ihanetine en çok maruz kalan ülkelerin başında Türkiye gelir. Abdullah Cevdetler hiçbir zaman eksik olmamış; isimleri değişse de zihinleri değişmemiştir. Kendi kusurlarını görmeden, ülkelerini dışarıya kötü göstermeye çalışırlar. Oysaki asıl sorun onlardır.