Çevre, Şehircilik ve İklim Değişikliği Bakanlığı, plastik kirliliğini önlemek amacıyla plastik çatal, bıçak, tabak, pipet ve kulak pamukları gibi tek kullanımlık ürünlerin satışını yasaklamayı planlıyor. Yeni düzenlemenin bu yıl sonunda yürürlüğe girmesi hedefleniyor.

Yönetmelik hazırlıkları sona eriyor

Geçen yıl yayımlanan 2025-2028 Ulusal Döngüsel Ekonomi Stratejisi ve Eylem Planı ile Tek Kullanımlık Plastikler, Deniz Çöpleri ve Mikroplastikler Yol Haritası doğrultusunda, AB Tek Kullanımlık Plastikler Direktifi’ne uyum sağlamak amacıyla hazırlanan yönetmelik taslağı tamamlanmak üzere.

Yakın zamanda kurum görüşlerine açılması planlanan taslak, sivil toplum kuruluşları ve sektör temsilcilerinin değerlendirmeleri sonrası son halini alacak ve yıl sonunda yürürlüğe girecek.

Plastik ürünler tarihe karışacak

Yönetmelik ile çevreye zarar veren ve plastik kirliliğine yol açan plastik çatal, bıçak, kaşık, tabak, genleştirilmiş polistiren (EPS) gıda kapları, içecek kapları, plastik çubuklu kulak pamukları ve pipet gibi ürünlerin kullanımı sona erecek.

Çevresel ve ekonomik faydalar

Tek kullanımlık plastiklerin piyasaya arzının durdurulmasıyla yıllık yaklaşık 1,5 milyon ton karbondioksit eşdeğeri karbon salımı önlenecek ve 1,5 milyar lira atık yönetim maliyetinden tasarruf sağlanacak.

Alternatif ürünler ve gelecekteki kısıtlamalar

Plastik ürünlerin yerine doğa dostu cam, porselen, ahşap ve karton gibi alternatifler kullanılacak. Ayrıca ilerleyen dönemde kısmen plastikten yapılmış içecek bardakları, gıda kapları, kargo poşetleri ile ıslak mendil ve yüzey temizleme havlularının tüketiminin azaltılması için kısıtlama ve işaretleme tedbirleri planlanıyor.

Toplumun görüşleri ve tüketim verileri

Türkiye İstatistik Kurumu (TÜİK) ile yapılan araştırmaya göre, vatandaşların %77,65’i tek kullanımlık plastikleri daha az kullanmayı destekliyor. %60,02’si ise bu ürünlerin yasaklanmasını onaylıyor. Ayrıca %78,71’i alternatif malzemelerin kullanımını destekliyor.

2022’de Türkiye’de 2.858 ton kulak pamuğu çubuğu, 32.406 ton çatal-kaşık, 25.584 ton tabak, 10.234 ton pipet, 5.117 ton plastik karıştırıcı, 63.000 ton gıda kabı, 120.000 ton plastik bardak ve 155.935 ton plastik içecek şişesi olmak üzere toplam 709.348 ton tek kullanımlık plastik ürün tüketildi.

Avrupa’da benzer uygulamalar

Avrupa Birliği’nin 2019’da kabul ettiği Tek Kullanımlık Plastikler Direktifi kapsamında Fransa, Almanya, İspanya, Hollanda, İrlanda, İtalya ve Yunanistan gibi ülkeler çeşitli yasaklar ve teşviklerle plastik kullanımını azaltmaya başladı. Bu ülkelerde kapsamlı yasaklar, vergiler ve geri dönüşüm projeleri uygulanıyor.

Estonya, Letonya, Polonya, Slovenya ve Finlandiya ise direktifi ulusal yasalara aktarma süreçlerini tamamlamaya çalışıyor.