Türkiye'de 2017 yılında, Emine Erdoğan'ın himayesinde başlatılan Sıfır Atık Projesi, kısa sürede önemli çevresel ve ekonomik etkiler yarattı. Proje, teknik bir atık yönetimi programı olmanın ötesine geçerek siyasi liderlik ve kurumsal sahiplenme ile hızla yaygınlaştı.

Geri Dönüşüm ve Ekonomik Katkılar

Bugün itibarıyla 90 milyon ton atık geri dönüştürülmüş durumda. Bu miktarın içinde 36,1 milyon ton kağıt-karton, 10,2 milyon ton plastik, 3,5 milyon ton cam, 9,6 milyon ton metal ve 30,6 milyon ton organik atık bulunuyor. Bu çeşitlilik, Türkiye'nin atık yönetimi altyapısının farklı türleri işleyebilecek kapasitede olduğunu gösteriyor.

Proje kapsamında sağlanan ekonomik katkı yaklaşık 365 milyar lira olarak hesaplandı. Bu rakam sadece geri kazanılan hammaddelerden değil, aynı zamanda enerji, su ve yakıt tasarruflarından da kaynaklanıyor. Örneğin, geri dönüşüm faaliyetleriyle 270 milyar kilovat-saat enerji tasarrufu sağlandı, bu da 54 milyon hanenin yıllık elektrik tüketimine eşdeğer. Ayrıca 2 trilyon litre su tasarrufu yapıldı, bu miktar İstanbul'un yaklaşık iki yıllık su tüketimine karşılık geliyor. 60 milyar litre petrol tasarrufu da sağlanarak, Türkiye'deki tüm motorlu araçların yıllık yakıt tüketimini aşan bir büyüklüğe ulaşıldı.

Çevresel ve İklimsel Faydalar

Sıfır Atık Projesi, iklim değişikliğiyle mücadelede de önemli rol oynuyor. Yaklaşık 180 milyon ton sera gazı emisyonunun önlenmesi, 36 milyon aracın yıllık karbon salımına eşdeğer bir etki yaratıyor. Ayrıca, 613 milyon ağacın kesilmesinin engellenmesi, Türkiye orman varlığının yaklaşık yüzde 7'sine denk geliyor. Bu durum biyolojik çeşitliliğin korunması ve karbon yutaklarının sürdürülebilirliği açısından büyük önem taşıyor.

Toplumsal Katılım ve Eğitim

Projenin başarısında kurumsal yaygınlık ve toplumsal katılım kritik rol oynuyor. Geri kazanım oranı 2017’de yüzde 13 iken, 2025 itibarıyla yüzde 37,53 seviyesine yükseldi ve hedefler 2035’te yüzde 60, 2053’te ise yüzde 70 olarak belirlendi.

28 milyon kişiye verilen sıfır atık eğitimi, hem yetişkinleri hem de okul öncesi ile lise öğrencilerini kapsayan müfredatlarla çevre bilincinin erken yaşta kazandırılmasını sağladı. Sıfır Atık Eğitim Portalı aracılığıyla 1 milyondan fazla çocuk eğitildi. Proje, spor kulüplerinden askeri birliklere, kadın kooperatiflerinden yerel yönetimlere uzanan geniş bir paydaş ağı oluşturdu.

Uluslararası Tanınırlık ve Genişleyen Kapsam

Birleşmiş Milletler Genel Kurulu’nun 14 Aralık 2022’de 30 Mart’ı “Uluslararası Sıfır Atık Günü” ilan etmesi, Türkiye’nin çevre diplomasisindeki aktif rolünü gösteriyor. Emine Erdoğan’ın liderliğindeki Sıfır Atık Yüksek Düzeyli Şahsiyetler Danışma Kurulu, Türkiye’nin küresel liderliğini pekiştirdi.

Proje sadece karasal atık yönetimiyle sınırlı kalmayıp, 2019’da başlatılan Sıfır Atık Mavi Hareketi kapsamında deniz ekosistemlerini de koruma altına aldı. 28 kıyı ilinde yürütülen çalışmalarla yaklaşık 325 bin ton deniz çöpleri toplandı ve Türkiye, 577 mavi bayraklı plaj ile dünya sıralamasında üçüncü oldu.

Depozito Sistemi ve Atık Azaltma Politikaları

2025 itibarıyla 53 ilde uygulanan Depozito Yönetim Sistemi, 834 iade makinesi aracılığıyla 12,5 milyonun üzerinde ambalajın geri kazanılmasını sağladı. Bu sistem, bireysel davranışları ekonomik teşviklerle yönlendiren önemli bir mekanizma olarak öne çıkıyor.

Ayrıca, tek kullanımlık plastik ürünlerin yasaklanmasına yönelik düzenlemeler yıllık 1,5 milyon ton karbon emisyonunun önlenmesini ve yaklaşık 1,5 milyar lira maliyet tasarrufunu hedefliyor.

Sonuç

Sıfır Atık Projesi, Türkiye’de çevre politikalarının kapsam ve derinlik kazanmasının yanı sıra, çevresel, ekonomik ve sosyal boyutları entegre eden ölçeklenebilir bir model olarak ulusal ve uluslararası alanda önemli bir referans noktası oluşturuyor.