Özbekistan, 2026 yılından itibaren ülke genelinde devlet sağlık sigortası sistemini uygulamaya koymaya hazırlanıyor. Bu girişim, sağlık hizmetlerinin finansmanı ve sunumunda kapsamlı reformların bir parçası olarak planlanıyor.

Reformun Temel Unsurları

Yeni sistemde, sağlık hizmetleri için tek bir ulusal alıcı olacak, dijital sevk mekanizmaları kullanılacak ve devlet bütçesinden finanse edilen garantili bir temel sağlık hizmetleri paketi sunulacak. Devlet Sağlık Sigortası Fonu İcra Direktörü Zokhid Ermatov, "Devlet sağlık sigortası, kaliteli sağlık hizmetlerine erişimi güvence altına almak amacıyla tasarlanmış sosyal koruma sistemidir" dedi.

Pilot Uygulamalar ve Hazırlık Süreci

2017 yılında başlayan tartışmalar, uzun hazırlık döneminin ardından somut adımlara dönüştü. Aralık 2020'de Devlet Sağlık Sigortası Fonu resmi olarak kuruldu ve 2021'de Sırdarya bölgesinde pilot programlar uygulamaya kondu. Bu pilot çalışmalar, yeni finansman ve düzenleyici mekanizmalar ile dijital sağlık sistemlerinin test edilmesini sağladı.

Kasım 2025'te Bakanlar Kurulu, devlet bütçesinden finanse edilen sağlık hizmetlerinin kamu ve özel sağlık kuruluşlarında sunumuna dair yeni kuralları onayladı. Bu kuralların 1 Ocak 2026'da yürürlüğe girmesi planlanıyor. Ermatov, "Bugün temel soru 'Neden şimdi?' değil, 'Sistem hazır mı?' sorusudur. Bu sorunun cevabı giderek 'evet' oluyor" ifadelerini kullandı.

Aile Hekimleri Merkezli Yeni Model

Reform kapsamında, birinci basamak sağlık hizmetleri güçlendirilerek yeni sistemin merkezine alındı. Hastalar öncelikle kayıtlı oldukları aile polikliniğine başvuracak ve aile hekimleri muayene, tetkik ve gerektiğinde uzman tedavi yönlendirmesi yapacak. Acil durumlarda ise sevk gerekmeksizin sağlık hizmeti sunulmaya devam edecek.

Finansmanda ise "para hastayı takip eder" ilkesi benimsendi. Sağlık hizmeti sunucuları verdikleri hizmetler üzerinden Devlet Sağlık Sigortası Fonundan ödeme alacak. Birinci basamak için kişi başı sabit ödemeler yapılırken, hastane tedavileri vaka bazlı ödeme modeliyle finanse edilecek. Bu yöntemlerin verimliliği artırması ve tedavi sonuçlarını iyileştirmesi hedefleniyor.

Dijital Sevk Sistemi ve Hasta Seçme Hakkı

Reformun önemli bir yeniliği, tamamen dijitalleşmiş sevk sistemi olacak. Planlı hastane tedavisi gerektiren hastalar, QR kodlu elektronik sevk alacak. Hastalar, my.gov.uz devlet portalı veya mobil uygulama üzerinden Devlet Sağlık Sigortası Fonu ile anlaşması bulunan sağlık kuruluşları arasından seçim yapabilecek.

Sevkler 60 gün geçerli olacak, hastalar klinik tercihini ise 30 gün içinde yapabilecek. Sevkler, bekleme listeleri ve hastane yatışları tek elektronik sağlık bilgi sistemi üzerinden yönetilecek. Özel tıbbi komisyonlar, hastane yatış taleplerini değerlendirerek tedavinin bölgesel veya ulusal düzeyde yapılmasına karar verecek.

Kapsanan Hizmetler ve Finansman

Ulusal sigorta sistemi, devlet bütçesinden finanse edilen temel sağlık hizmetleri paketini güvence altına alıyor. Birinci basamakta aile hekimi muayeneleri, laboratuvar ve tanı testleri, ayakta tedavi hizmetleri, koruyucu taramalar ile belirli geri ödemeli ilaç ve tıbbi malzemeler yer alıyor. Hastane tedavileri ve bazı rehabilitasyon hizmetleri de sigorta kapsamında olacak.

Hizmet sunan sağlık kuruluşları, onaylı listede yer alan tetkik, tedavi, ilaç ve tıbbi malzemeler için hastalardan ilave ücret talep edemeyecek. Vatandaşlar doğrudan sigorta primi ödemeyecek; sistem, ağırlıklı olarak genel vergilerle oluşturulan devlet bütçesinden finansman sağlanacak. Yetkililer, bu yaklaşımın sosyal odaklı sağlık politikasıyla uyumlu olduğunu ve mali engellerin sağlık hizmetine erişimi engellememesini hedeflediğini belirtiyor.

Kırılgan Grupların Korunması

Sosyal açıdan kırılgan gruplar özel hükümlere tabi olacak. Engelli çocuklar, yetimler, ağır engelliler, emekliler, hamile kadınlar, işsizler ve yoksulluk tespiti yapılmış aileler öncelikli tedavi hakkına sahip olacak. Düşük gelirli ailelerin tedavi masrafları Devlet Sağlık Sigortası Fonu ve bazı durumlarda ek sosyal yardım fonları tarafından karşılanacak.

Devlet Sağlık Sigortası Fonu, sağlık kaynaklarını nüfusun sağlık ihtiyaçlarına göre bölgeler arasında tahsis edecek. Bu sayede kırsal alanlarda sağlık hizmetlerinin güçlendirilmesi ve bölgesel eşitsizliklerin azalması amaçlanıyor.

Uluslararası Perspektif ve Evrensel Sağlık Güvencesi

Dünya Sağlık Örgütü'nün Özbekistan'daki Sağlık Politikaları Danışmanı Jessika Yin, ülkenin sağlık finansmanını modernize etme konusunda istikrarlı ilerleme kaydettiğini belirtti. Yin, "Özbekistan, devlet sağlık sigortası modelinin temel bileşenlerini pilot olarak uyguladı ve Devlet Sağlık Sigortası Fonu'nun rolünü güçlendirmeye başladı" dedi.

DSÖ, Özbekistan'ın genel vergi gelirleriyle finanse edilen ve nüfusun tamamını kapsayan bu modeli benimseme kararını destekliyor. Bu tür sistemlerin, sağlık finansmanını öngörülebilir kılarken hastaların mali açıdan korunmasını artırdığı vurgulanıyor.

Reformun Başarı Kriterleri

Uzmanlar, reformun başarısının siyasi kararlılık, sürdürülebilir finansman modeli ve güçlü kurumsal kapasiteye bağlı olduğunu belirtiyor. Dijital sistemler, fonların ulusal düzeyde havuzlanması ve stratejik sağlık hizmeti satın alımı yoluyla sağlık sisteminde şeffaflık ve verimlilik artması bekleniyor.

Başarıyla uygulandığında, Özbekistan'ın sağlık sigortası reformu evrensel sağlık güvencesine doğru atılmış önemli bir adım olacak ve vatandaşların ihtiyaç duydukları sağlık hizmetlerini mali zorluklarla karşılaşmadan alabilmelerini sağlayacak.