İstanbul, 6 Nisan (Xinhua) – Ortadoğu’da devam eden çatışmalar, karşılıklı balistik füze atışlarıyla yeni bir boyut kazanırken, arkeolog ve Kültürel ve Doğal Mirası İzleme Platformu Başkanı Nezih Başgelen, dünya kültürel mirasının bu durum karşısında savunmasız kaldığını vurguladı.

Başgelen, Xinhua’ya verdiği röportajda, mevcut uluslararası mekanizmaların güçlü modern silahların yol açtığı yıkıcı basınç dalgalarını öngörmekte yetersiz kaldığını belirtti. "Balistik füzeler ve süpersonik silahlar", askeri hedeflere yöneltilse bile büyük yıkıcı güç ve yüksek basınç dalgaları oluşturuyor. Bu etkiler, yakın çevrede bulunan korunmasız kültürel varlıklar için yeni riskler yaratıyor" dedi.

Uluslararası Koruma Mekanizmalarının Yetersizliği

Silahlı çatışmalar sırasında kültürel varlıkların korunmasını amaçlayan uluslararası Blue Shield (Mavi Kalkan) örgütüne dikkat çeken Başgelen, bu kuruluşun 1996’da, 1954’te Lahey’de imzalanan Silahlı Çatışmalarda Kültürel Mirasın Korunması Sözleşmesi kapsamında kurulduğunu hatırlattı. Başgelen, bu mekanizmaların modern balistik füzelere karşı hem fiziksel hem hukuki olarak yetersiz kaldığını ifade ederek, tarihi alanların mevcut protokollerle "kağıt kadar ince" korunduğunu belirtti.

Başgelen, barış döneminde bile kent trafiğinden kaynaklanan hafif titreşimlerin dikkate alındığını, ancak modern füzelerin oluşturduğu şok dalgalarının tarihi yapıları yerle bir ettiğini söyledi.

Ortadoğu’daki Hasarlar ve UNESCO’nun Uyarıları

Ortadoğu’daki savaş sırasında tarihi yapılarda yaşanan zararlar, bu endişeleri artırdı. Birleşmiş Milletler Eğitim, Bilim ve Kültür Örgütü (UNESCO), İran’daki 29 dünya mirası alanında yaşanan askeri saldırıların yol açtığı titreşimlerin geri döndürülemez hasarlara neden olduğunu bildirdi. Basınç dalgaları, Tahran’daki Gülistan Sarayı’nın Aynalı Salonundaki camlarda ve yapısal çatlaklarda geniş çaplı zararlar oluştururken, İsfahan’daki Ulu Cami ve Nakş-ı Cihan Meydanı’ndaki çini kaplamalarında da yüksek desibelli akustik şoklar nedeniyle önemli dökülmeler yaşandı.

Başgelen, benzer tahribatların sadece İran ile sınırlı kalmadığını, UNESCO’nun İsrail’in Tel Aviv kentindeki kültürel miras listesinde yer alan modern mimari eserlerde de hasar tespit ettiğini aktardı. Ayrıca, Kudüs’teki Eski Şehir ve surlarının füze önleme operasyonları ile ağır mühimmatın neden olduğu yapısal sarsıntılar nedeniyle yüksek risk altında olduğunu belirtti.

Çözüm Çağrısı ve Öneriler

Başgelen, Birleşmiş Milletler, UNESCO, Blue Shield ve diğer uluslararası kurumların bu yeni durumu acilen ele alarak yeni prosedürler geliştirmesi gerektiğini ifade etti. "Kolektif hafızamızın küresel ölçekte çöküşüne tanıklık etmeden önce harekete geçmeliyiz" dedi.

Uluslararası kültürel miras koruma görevlerinin, dünya genelindeki harp okulları ve askeri akademilerin eğitim programlarına dahil edilmesini öneren Başgelen, "Kültürel miras alanları titizlikle haritalandırılmalı ve operasyonel sistemlerde saldırı açısından yasak bölge olarak kabul edilmelidir. Hata veya gecikmeye yer yok. Savunma stratejilerimizi modern füzelerin teknik gerçekliği ile uyumlu hale getirmeliyiz. Aksi takdirde, geri dönüşü olmayan kayıplarla karşılaşacağız" uyarısında bulundu.