İstanbul Boğazı’nda bulunan iki köprü ile ülke genelindeki yedi otoyolun özelleştirileceği iddiaları gündemdeki yerini koruyor. CHP’li Deniz Yavuzyılmaz, 29 Ocak'ta hükümetin bu altyapı projelerini özelleştirmek için hazırlık içinde olduğunu öne sürdü.

Yavuzyılmaz, köprü ve otoyolların işletme haklarının 25 yıl süreyle devredilmesinin söz konusu olduğunu ifade etti. ABD merkezli Bloomberg haber ajansı, 5 Şubat’ta yaptığı haberde özelleştirme için fizibilite çalışmalarının başladığını, sürecin yönetimi için global danışmanlık şirketi EY (eski adıyla Ernst & Young) ile BTY Construction’un görev aldığını bildirdi. Bloomberg’in haberine hükümet yetkililerinden resmi bir yalanlama gelmedi.

Resmi Açıklamalar ve İBB’nin Tutumu

Hazine ve Maliye Bakanı Mehmet Şimşek, CHP’nin 12 Şubat’ta verdiği soru önergesine yanıtında, 2026 Orta Vadeli Programında yer alan özelleştirme gelirlerinin bu projelerle ilişkilendirilmediğini belirtti ancak özelleştirme iddialarına dair doğrudan yorum yapmadı.

İBB’nin AKP Grup Başkanvekili Faruk Göksu, 9 Şubat’ta gerçekleşen İBB Meclis toplantısında köprülerin özelleştirileceğini doğrulayarak, “Evet, köprüleri özelleştireceğiz. İnandığımız ekonomik sistemi uygulamaya devam edeceğiz” ifadelerini kullandı.

Uzman Görüşleri ve Hukuki Boyut

BBC Türkçe’ye konuşan deneyimli gazeteci Çiğdem Toker, işletme haklarının genellikle 25 yıl için devredildiğini ve bunun kısa vadede bütçeye gelir sağlasa da kamu yararı açısından sorunlar ve çok katmanlı hukuki tartışmalar doğurabileceğini vurguladı.

Yavuzyılmaz, mevcut gelirleri analiz ederek şirketlerin ihaleyi, 25 yıllık toplam gelirin altında almaları durumunda yüksek kâr elde edeceğini, bunun ise kamu zararına yol açacağını savunuyor. Emekli Mülkiye Başmüfettişi Mahmut Esen ise resmi ve güvenilir veriler olmadan gerçekçi hesaplamalar yapılamayacağını belirtti.

Bakanlıklardan resmi açıklama alınmaya çalışılsa da haber yayınlanana dek yanıt alınamadı.

İşletme Hakkı Devri Nedir?

Köprü ve otoyolların özelleştirilmesinin kamu-özel iş birliği modeli çerçevesinde "işletme hakkı devri" yoluyla yapılması planlanıyor. Bu modelde, gelirler 25 yıl boyunca ihaleyi alan şirkete aktarılıyor. Şu anda Karayolları Genel Müdürlüğü (KGM) tarafından işletilen köprülerden elde edilen geçiş ücretleri KGM’nin kasasına, oradan da hazineye intikal ediyor. İşletme hakkı devredildiğinde bu gelirler özel sektöre geçiyor.

Çiğdem Toker, genellikle bu tür ihalelerde ödemelerin taksitlendirilerek yapıldığını ve devlet bütçesine düzenli gelir sağlandığını, ancak ödeme vadeleri sona erdiğinde bütçe açığının artabileceğini belirtti.

Köprü ve Otoyolların Gelirleri

Özelleştirme kapsamındaki İstanbul’daki iki köprü ile İstanbul, İzmir, Ankara ve Mersin’deki yedi otoyol şunlar:

• KGM Avrupa Otoyolu
• KGM Anadolu Otoyolu
• İzmir-Aydın Otoyolu
• İzmir-Çeşme Otoyolu
• Niğde-Mersin-Adana Otoyolu
• Adana-Gaziantep Otoyolu
• Gaziantep-Şanlıurfa Otoyolu

2024 verilerine göre, 15 Temmuz Şehitler Köprüsü ile Fatih Sultan Mehmet Köprüsü yıllık net kârları yaklaşık 112 milyon dolar olarak kaydedildi. Bahsi geçen yedi otoyolun yıllık net kârı ise yaklaşık 488 milyon dolar seviyesinde.

Yavuzyılmaz, bu özelleştirme süreciyle KGM bünyesindeki binlerce işçi ve memurun zorunlu olarak kurum dışına itileceğini iddia ediyor.

Ücret Artışı ve Hukuki Riskler

Yavuzyılmaz, özelleştirmenin halka yansıyabileceği, bu nedenle köprü geçiş ücretlerinde zam yapılmasının kaçınılmaz olduğunu belirtti. Mevcut kamu işletmesi köprülerde araç geçiş ücreti 59 TL iken, özel sektöre ait Yavuz Sultan Selim Köprüsü’nde bu ücret 95 TL olarak uygulanıyor.

Çiğdem Toker, uzun süredir çalışan köprü ve otoyolların Hazine’ye önemli gelir sağladığını, ancak şirketlerin kâr amacı nedeniyle devir sonrası ücretlerin artmasının yüksek bir ihtimal olduğunu söyledi.

Ayrıca, Toker, özelleştirme kapsamında uluslararası tahkim olasılığına dikkat çekerek, 1999’da Anayasa’da yapılan değişiklikle kamu hizmetleri ile ilgili anlaşmazlıklarda Türk mahkemeleri yerine uluslararası hakem heyetlerinin devreye girmesinin kabul edildiğini hatırlattı. Bu durumun kamu yararı açısından sorun teşkil edebileceğini ifade etti.

Tarihi Arka Plan

İstanbul’daki köprüler ve bazı otoyolların özelleştirilmesi konusu 2000’li yılların başından itibaren tartışmalara yol açtı. 2012 yılında bu altyapı için ihale açıldı ve 2013’te en yüksek teklif yaklaşık 5,7 milyar dolar oldu. Dönemin Maliye Bakanı Mehmet Şimşek, ihalenin rekabetçi olduğunu ve teklifin varlık değerini yansıttığını belirtmişti.

Ancak Başbakan Recep Tayyip Erdoğan, 7 milyar doların altındaki bir satışın "vatana ihanet" olacağını söyleyerek sürecin durmasına neden olmuştu.