Türkiye'de doğum izni süresi 16 haftadan 24 haftaya çıkarılıyor. Çalışma ve Sosyal Güvenlik Bakanlığı'nın "İşgücü Piyasası ve Kadın İstihdamı Ekseninde Aile Dostu Politikalar" araştırmasına göre, doğum sonrası dönem kadınların iş hayatında kritik bir eşik oluşturuyor. Kadınların yaklaşık %40'ı doğumdan sonraki ilk altı ay içinde işten ayrılırken, bu oran 12 ayda %56,5'e yükseliyor. Ancak her üç kadından ikisi ortalama 13,3 ay içinde iş gücüne yeniden katılıyor.

Doğum İznindeki Yeni Düzenleme

TBMM Genel Kurulu, doğum izninin 24 haftaya çıkarılmasını içeren kanun teklifini bu hafta gündemine alarak yasalaştırmayı hedefliyor. Mevcut doğum izninde olan kadınların da bu düzenlemeden yararlanması planlanıyor. BBC Türkçe’ye konuşan kadınlar, bu uzatmayı desteklemekle birlikte, iznin sadece anneleri değil, babaları da kapsayan bir "ebeveyn izni" haline gelmesini talep ediyor.

Çalışan Annelerin Deneyimleri

36 yaşındaki Ebru Özer isimli bir anne, hamilelik sürecinde yöneticisinin işten çıkarılmaya zorladığını, bu baskı nedeniyle doğum iznine iki ay erken çıktığını anlatıyor. Ücretsiz izin sonrası çocuğu sekiz aylıkken işe dönmek zorunda kalan Özer, iş yerinde performansının yakından takip edildiğini ve iş ile çocuk bakımını bir arada yürütmek için geceleri saat 4'e kadar çalıştığını belirtiyor. Özer, bu çabalarının karşılık bulmadığını ve bu durumu pişmanlıkla hatırladığını ifade ediyor.

Özer ayrıca, çocuğu 1,5 yaşına geldiğinde yüksek bakıcı masrafları nedeniyle işten ayrılmayı düşündüğünü, ancak yöneticisinin desteğiyle maaşının artırıldığını ve işine devam ettiğini anlatıyor. Bakanlığın araştırmasına göre, kadınların iş hayatından çekilmesinde en büyük etken bakıcı ve kreş masrafları olarak öne çıkıyor. Bu durum, Adana'da mantı üretimiyle kadın istihdamı gibi kadınların iş gücüne katılımını etkileyen ekonomik faktörlerle paralellik göstermektedir.

İşten Ayrılma ve Geri Dönüş Verileri

2015-2025 döneminde doğum yapan 1 milyon 398 bin kadının Sosyal Güvenlik Kurumu (SGK) kayıtlarının incelendiği araştırmada, doğum sonrası işten ayrılmanın genellikle bakım yükünün artmasıyla kademeli gerçekleştiği vurgulanıyor. Mikro ölçekli işletmelerde işten ayrılma oranı %83,5 iken büyük işletmelerde bu oran %65,5 seviyesinde. Esnek çalışma imkânları, kurumsal insan kaynakları uygulamaları ve iş yeri destekleri kadınların iş hayatında kalıcılığında önemli rol oynuyor.

Ayrıca, emek yoğun ve vardiyalı çalışma düzenlerinin yaygın olduğu sektörlerde işten ayrılma oranları %80'in üzerinde seyrediyor.

İşe Dönüşte Etkili Faktörler

Kadınların %64,3'ü uygun koşullar sağlandığında yeniden istihdama dönüyor. İşe dönüşte bakım hizmetlerine erişim, gelir kaybının azaltılması ve planlı destekli dönüş süreci üç temel belirleyici olarak öne çıkıyor. Araştırmada, kadın istihdamı ile doğurganlık arasında çelişki olmadığı, doğru politikalarla her iki hedefin birlikte desteklenebileceği belirtiliyor.

Türkiye'nin öncelikli politika alanı, kadınların iş gücü ile bağını kesintisiz kılan, aile ve çalışma yaşamını uyumlaştıran, işe dönüşü hızlandıran düzenlemeler olmalı. Bu bağlamda, Bingöllü kadın girişimcinin OSB'de seri üretime geçen yufka tesisi gibi kadın istihdamını artıran girişimler örnek teşkil etmektedir.

İş Hayatında Kadınlara Yönelik Zorluklar

Ankara’da yaşayan 2 yaşında çocuğu olan Ferda isimli bir kadın, doğum sonrası çevresel destek eksikliği ve iş yerindeki olumsuz tutumlardan bahsediyor. İş arkadaşlarının yorgun görünüşüne dair sürekli rahatsız edici yorumlar yaptığını belirten Ferda, bu durumun psikolojik olarak çok zorlayıcı olduğunu ifade ediyor. Hem kadın hem erkek meslektaşların, yeni doğum yapmış kadınlara yönelik zorbalıklarına dikkat çekiyor.

Sosyal Medyada Annelik İmajı ve Gerçek Hayat

Ferda, sosyal medyada popüler anne hesaplarının gerçek dışı bir annelik profili çizdiğini düşünüyor. Çalışan annelerin çocuk bakımıyla iş hayatını bir arada yürütmekte zorlandığını vurguluyor. Sosyal medyada sürekli mutlu ve başarılı anneler gösterilmesinin, anneleri yetersiz hissettirdiğini ve bu durumun işlerinden vazgeçmelerine neden olduğunu dile getiriyor.