Doğu Türkistan İnsan Hakları İzleme Derneği (ETHR) tarafından hazırlanan "Doğu Türkistan İnsan Hakları İhlalleri Endeksi 2025" kamuoyuna sunuldu. Endeksin tanıtım etkinliği, Neslişah Sultan Kültür Merkezi'nde gerçekleştirildi.

Tanıtım Programı ve Önemli Açıklamalar

Programda, Endeks 2025’in metodolojisi ve öne çıkan bulguları detaylı şekilde sunuldu. MAZLUMDER Genel Başkanı Kaya Kartal, endeksin tarihî bir belge olduğunu belirterek, bu tür çalışmaların gerçekleri yansıtması açısından büyük önem taşıdığını vurguladı. Kartal, hazırlanan endeksin uluslararası hukuk kapsamında yaptırım mekanizmalarına kaynak olmasını umduklarını ifade etti.

İnsan onurunu odağına alan akademik çalışmalara verdikleri önemi dile getiren Kartal, endeksin akademik dünyaya katkı sağlamasının yanı sıra bir eylem planına dönüşmesinin önemine dikkat çekti.

Uluslararası Mülteci Hakları Derneği (UMHD) Yönetim Kurulu Üyesi Zeynep Ertekin ise bu çalışmanın uzun vadede resmi bir kayıt oluşturması sebebiyle çok değerli bir belge olduğunu kaydetti.

Yeryüzü Avukatları Derneği Başkan Yardımcısı Hüseyin Dişli, Doğu Türkistan meselesine Filistin, Gazze, Yemen ve Arakan konularındaki hassasiyetleriyle aynı duyarlılıkla yaklaştıklarını ifade etti. Dişli, bu davanın parçalara ayrılmadan bütün olarak değerlendirilmesi gerektiğini belirterek, "Bu meselenin 'Batı bloğuna mahsus bir skor kazanma hamlesi' olarak sunulmasını reddediyoruz." dedi.

Ayrıca, raporun sadece bireysel hak ihlallerini değil, halkın kolektif hafızasının silinmesini de belgelediğini aktardı.

Endeksin Hazırlanışı ve Öne Çıkan Bulgular

Endeks 2025, sınırlı bilgi erişimi ortamında ETHR'nin bir yıl boyunca sistematik haber taraması yaparak hazırlandı. Farklı dillerde ve coğrafyalarda yayımlanan haberler ile uluslararası raporlardan derlenen kamuya açık veriler bir arada değerlendirildi.

Bu çalışma, doğrudan saha erişiminin mümkün olmadığı koşullarda bile hak ihlallerinin izlenebilir ve karşılaştırılabilir biçimde kayıt altına alınabileceğini gösteriyor.

Endeksin verileri, Sincan Uygur Özerk Bölgesi'nde baskı politikalarının sayısal olarak derinleştiğini ortaya koyuyor. Özellikle iş gücü transferi politikaları, endeksin en dikkat çekici bulguları arasında yer aldı.

ETHR tarafından hazırlanan Endeks 2025, Sincan Uygur Özerk Bölgesi'ndeki insan hakları ihlallerine ilişkin güncel tabloyu sunmanın yanı sıra belgeleme, karşılaştırmalı izleme ve süreklilik esasına dayalı yaklaşımın önemini vurguluyor. Çalışma, ulusal ve uluslararası düzeyde yürütülen insan hakları savunuculuğu faaliyetleri için veri temelli bir referans niteliği taşıyor.