6 Şubat 2023'te Kahramanmaraş merkezli gerçekleşen 7.7 ve 7.6 büyüklüğündeki depremler sonrası bölgedeki yapıların hasar nedenlerini inceleyen Bursa Teknik Üniversitesi Deprem Uygulama ve Araştırma Merkezi Müdürü Prof. Dr. Eyübhan Avcı, özellikle zemin kalitesinin yapılar üzerindeki etkisine dikkat çekti.

Hatay'da En Ağır Yıkımın Nedeni Zemin

Prof. Dr. Avcı, yaptığı saha çalışmaları ve laboratuvar analizleri sonucunda, Kahramanmaraş'taki iki büyük depreme rağmen en ciddi yıkımın Hatay'da görüldüğünü belirtti. İskenderun bölgesinde zemin sıvılaşmasının önemli bir faktör olduğunu ve bunun yapılarda ciddi hasara yol açtığını ifade etti. "Bu çalışmalar, zeminin deprem davranışını belirlemedeki önemini açıkça ortaya koydu," dedi.

Alüvyon Zeminlerde Deprem Riski Artıyor

Türkiye genelinde yaygın olan alüvyon zeminlerin deprem hasarını artırdığını vurgulayan Avcı, Marmara Bölgesi'nde yapılan testlerde zemin büyütme etkisi ve dayanım kaybı tespit ettiklerini aktardı. "Yapılan analizler, Marmara'da olası bir depremde zayıf zeminlerde hasarın 3-4 kat artabileceğini gösteriyor," diye konuştu. Bu nedenle özellikle alüvyon zeminlerde zemin iyileştirmenin hayati önemi taşıdığını belirtti.

Zemin Kötüyse Bina Dayanıklılığı Yetersiz Kalabilir

Bir yapının dayanıklılığının sadece yapısal özelliklere bağlı olmadığını kaydeden Prof. Dr. Avcı, kötü zemin koşullarında taşıyıcı sistem ne kadar sağlam olursa olsun hasar riskinin arttığını söyledi. "Zemin iyileştirme ve üstyapı analizlerinin birlikte yapılması gerekiyor. Zemin türü, sıvılaşma riski ve iyileştirme durumu sorgulanmalı," dedi. Ayrıca, kötü zeminde bina yüksekliği arttıkça riskin de yükseldiğini ifade etti.

Marmara Bölgesi Deprem Riskleri

Olası Marmara depreminde birçok ilin etkilenebileceğini söyleyen Avcı, Kocaeli, Yalova ve Bursa gibi alüvyon zeminlerin bulunduğu bölgelerde riskin yüksek olduğunu aktardı. Ayrıca, aktif fay hatlarının çokluğu nedeniyle fay hattı dışındaki illerin depremlerden etkilenebileceğini belirtti. "Artık depremin olup olmayacağını değil, yapıların dayanıklılığını ve riskli bölgeleri değerlendirmeliyiz," dedi. Bu bağlamda Van Doğusunda tespit edilen yüksek sismik gerilim çalışmaları da önemli veriler sunuyor.

Yapı Stoku Güçlendirmeye Odaklanılmalı

Risk algısının önemli olduğunu ifade eden Prof. Dr. Avcı, İstanbul için riskin azaldığı yönündeki değerlendirmelere dikkat çekti. Bursa'da olası 7 ve üzeri büyüklükte depremde çevre illerin de etkilenebileceğini belirten Avcı, "Deprem olacak mı sorusundan çok yapı stoğumuzu depreme karşı nasıl güçlendireceğimizi tartışmalıyız," dedi. Doğru bilgilendirme ve bilinçlendirme ile mevcut yapılar güçlendirilebilir ve yeni yapılar daha güvenli hale getirilebilir.

Zemin Analizleri ve Bilinçlendirme Çalışmaları

Marmara Bölgesi'nden alınan zemin örnekleri üzerinde laboratuvarlarında dinamik testler uyguladıklarını belirten Avcı, rezonant kolon cihazı ile zeminlerin kayma modülü ve deprem davranışını tespit ettiklerini aktardı. Bu verilerle zemin modelleri oluşturduklarını ve deprem simülasyonları yaptıklarını ifade etti. Ayrıca laboratuvar ölçekli sıvılaşma deneyleriyle gömülü yapılar ve altyapı sistemlerinin deprem sırasındaki davranışlarını incelediklerini söyledi.

Avcı, "Hatay, İskenderun ve Kahramanmaraş'taki birçok yapıda zemin iyileştirmesi yapılmadığını gözlemledik. Kahramanmaraş depremleri, yumuşak alüvyon zeminlerde zemin büyütme etkisinin deprem yükünü artırarak ciddi hasara yol açtığını gösterdi. Marmara Bölgesi'nde yürüttüğümüz çalışmalarla bu riskleri belirleyip, önlemler konusunda bilinçlendirmeyi amaçlıyoruz," diye konuştu.