Akran zorbalığı, genellikle yalnız ve sosyal olarak izole çocukları hedef alıyor. Bu nedenle, çocukların teneffüslerde, okul çıkışlarında veya servis beklerken tek başına olmaması, zorbalığın önlenmesinde önemli bir koruyucu faktör olarak görülüyor. Yanında bir arkadaşın bulunması, hem caydırıcı etki yaratıyor hem de çocuğa güç veriyor. Güvenilir bir arkadaş edinmek, etkili bir savunma mekanizmasıdır.

Zorbalığa Karşı Kararlı Sınırlar Koymak

Zorbalık durumlarında uzun açıklamalar yapmak ya da tartışmaya girmek genellikle işe yaramıyor, hatta zorbanın ilgisini artırabiliyor. Bu yüzden, kararlı beden dili ve göz temasıyla birlikte kısa ve net ifadeler kullanmak gerekiyor. "Bunu istemiyorum", "Dur" veya "Bana böyle seslenmeni istemiyorum" gibi cümlelerle sınır koymak, ardından oradan uzaklaşıp bir yetişkine başvurmak (öğretmen ya da okul yönetimi gibi) ve aileye durumu anlatmak en etkili yöntemler arasında yer alıyor. Çocuğa, yardım istemenin şikayet değil, bir güvenlik talebi olduğu öğretilmelidir.

Zorbalığı Aileye Anlatmanın Önemi

Birçok çocuk, yaşadığı zorbalığı utanma, daha fazla hedef haline gelme korkusu veya ailesini üzme endişesiyle kimseye anlatmıyor. Bazıları ise yaşadıklarının abartıldığını düşünmekten çekiniyor. Oysa zorbalığa maruz kalan çocukların yaşadıklarını mutlaka aileleri ve okul yönetimiyle paylaşmaları gerekiyor. Sorunların büyümeden çözülmesi için yaşananların içe atılmaması büyük önem taşıyor.

Çocuğa Destek Olmak ve Güvenli İletişim Kurmak

Ailelerin, çocuklarına “Ne olursa olsun bana anlatabilirsin, seni suçlamam, yanında olurum” yaklaşımıyla destek olmaları gerekiyor. "Arkadaşın şaka yapmıştır" ya da "Çocukça atışma, halledersiniz" gibi ifadelerden kaçınılmalıdır. Baskı yapmadan ve yargılamadan dinlemek, çocuğun kendini ifade edebilmesi açısından kritik. Ayrıca, günlük sorular yerine, "Bugün seni en çok mutlu eden şey neydi?" ya da "Seni zorlayan bir an oldu mu?" gibi açık uçlu sorularla iletişim kurmak etkili oluyor. Çocuğun duygularını anlamaya çalışmak ve çözüm üretmeden önce dinlemek en güçlü yöntemdir.

Zorbalığın Tanımını Öğretmek

Birçok çocuk, karşılaştığı davranışların zorbalık olduğunu fark etmeyebilir. Çocuğa, kendisini inciten, tekrar eden ve durmasını istediği halde devam eden davranışların zorbalık olduğu öğretilmelidir. Örneğin, sürekli lakap takılması "şaka" değil, sistematik bir zorbalıktır. Benzer şekilde, bir gruba alınmamak "arkadaş seçimi" değil, sistematik dışlama olabilir.

Okulla İşbirliği ve Kanıt Toplama

Zorbalık sistematik bir sorun olduğundan, öğretmen, rehberlik servisi ve okul yönetimi ile iletişim kurulmalıdır. Durumu net ve somut bilgilerle ifade etmek süreci kolaylaştırır. Örneğin, "Çocuğum son üç haftadır teneffüslerde aynı üç öğrenci tarafından oyun dışı bırakılıyor ve alay ediliyor" gibi. Ayrıca, özellikle dijital zorbalıkta ekran görüntüsü gibi kanıtların saklanması önemlidir. Çocuğa zorbalığa karşı karşılık vermek yerine, kanıt toplamak, kişiyi engellemek ve bir yetişkine bildirmek öğretilmelidir.

Empati ve Tanıklık Kültürünü Geliştirmek

Zorbalık sadece mağdur ve zorba arasında değil, izleyicilerin de dahil olduğu bir süreçtir. Çocuğa, haksızlığa sessiz kalmanın bu davranışı güçlendirebileceği, zorbalığa maruz kalan arkadaşının yanına oturmanın, öğretmene haber vermenin veya "Bence sana yapılan bu doğru değil" demenin zorbalığı azaltabileceği öğretilmelidir.

Ailelerin Dikkat Etmesi Gereken 7 İşaret

• Okula gitmek istememe, karın ağrısı veya baş ağrısı şikayetlerinde artış
• Ani içe kapanma, odasına çekilme, depresif ruh hali, özgüven kaybı, kaygı bozukluğu
• Eşyalarının kaybolması ya da zarar görmesi
• Telefonunu saklama, sosyal medya kullanımında ani değişiklikler
• Uyku düzeninde bozulma
• Beslenme alışkanlıklarında normal olmayan değişiklikler (aşırı yeme ya da hiç yememe)
• Ders başarısında düşüş

Zorbalık Yapan Çocuğa Yaklaşım

Zorbalık yapan çocuğa davranışının yanlış olduğu açıkça ifade edilmeli, ancak onu “kötü” olarak etiketlemekten kaçınılmalıdır. "Sen kötüsün" demek yerine, "Bu yaptığın kabul edilemez" denmelidir. Bu çocukların bazılarının empati becerileri zayıf olabilir veya dürtü kontrolünde sorun yaşayabilirler. Sebebin anlaşılması önemlidir. Nasihat vermek yerine, tutarlı sınırlar konmalı, empati eğitimi verilmeli, davranışın karşı tarafta yarattığı etkiler gösterilmeli ve alternatif davranış biçimleri öğretilmelidir. Okulla işbirliği yapılmalı ve gerekirse profesyonel destek alınmalıdır. Bu konuda çocukların çetelere yönelmesinde risk faktörleri ve okulun rolü önemli bir rehber olabilir.