Amerika Birleşik Devletleri ile İran arasında gece boyunca sağlanan ateşkes anlaşmasının hemen ardından, MarineTraffic verilerine göre Hürmüz Boğazı'ndan geçen ilk iki gemi belirlendi. Yunan sahipli dökme yük gemisi NJ Earth, CET saatine göre 10:44'te boğazı geçerken, Liberya bayraklı Daytona Beach gemisi ise İran'ın Bandar Abbas limanından CET 7:28'de ayrıldıktan sonra 8:59'da boğazdan geçti.

Bu geçişler, dünyanın en önemli enerji taşıma noktalarından biri olan Hürmüz Boğazı'nda ateşkesin getirdiği muhtemel yeni koşullar çerçevesinde gerçekleşen ilk hareketler olarak dikkat çekti. Bölgedeki önceki gelişmeler ve gemi trafiği kısıtlamaları hakkında detayları İran, Hürmüz Boğazı'nı ABD ve İsrail'e Karşı Kapattı haberimizde bulabilirsiniz.

İran'dan İki Haftalık Güvenli Geçiş İzni

İran Dışişleri Bakanı Abbas Araghchi, İran silahlı kuvvetleriyle koordinasyon içinde ve teknik sınırlamalara riayet edilerek, iki haftalık süre boyunca boğazdan güvenli geçişlere izin verileceğini açıkladı.

Ateşkes anlaşması, ABD Başkanı Donald Trump'ın koyduğu son tarihten sadece birkaç saat önce geldi. Trump, İran'ın boğazı açmayı reddetmesi durumunda "bu gece tüm bir uygarlık ölecek" tehdidinde bulunmuş, ardından ateşkes karşılığında bombardımanın askıya alınacağını duyurmuştu.

Basra Körfezi'nde 800'den Fazla Gemi Mahsur

Saygın denizcilik yayını Lloyd's List'in aktardığına göre, Basra Körfezi'nde şu anda 800'den fazla gemi mahsur durumda bulunuyor. Gemilerin sahipleri, en erken Çarşamba sabahından itibaren hareket etmeye başlamaları için hazırlıklarını sürdürüyor. Bu gemilerin bekleyiş koşulları ve bölgedeki enerji taşımacılığı üzerindeki etkileriyle ilgili bilgileri Hürmüz Boğazı'ndan Geçiş İçin 350'den Fazla Tankerin İznini Bekliyor başlıklı haberimizde okuyabilirsiniz.

İran, "teknik sınırlamalarla" birlikte iki haftalık güvenli geçiş izni verdiğini belirtirken, Trump'ın "tam, derhal ve güvenli bir açılış" ilan etmesi nedeniyle kritik detaylar hâlâ belirsizliğini koruyor.

Tarafların geçiş ücretleri konusundaki uzlaşı durumu ve ateşkesin tam yürürlüğe giriş zamanı henüz netlik kazanmadı.

Lloyd's List Yorumları ve Risk Değerlendirmesi

Lloyd's Market Association Deniz ve Havacılık Birimi Başkanı Neil Roberts, ateşkesin denizcilik şirketleri için genel anlamda olumlu bir gelişme olduğunu, ancak zararların devam edeceğini ve savaş öncesi trafik seviyelerine kısa vadede dönmenin zor olduğunu belirtti.

"Risk seviyesi yüksek olmaya devam edecek. Daha önce ayrılamayan gemiler, sahipleri ve kaptanları güvenli olduğuna karar verir vermez boğazdan ayrılmaya çalışacak."

"Sigorta açısından bakıldığında ateşkes memnuniyet verici olsa da Körfez'e yönelik ticaretin hemen eski hızına kavuşması pek mümkün görünmüyor."

Geçiş Ücretleri Tartışması

Bölgesel bir yetkili, İran ve Umman'ın geçiş yapan gemilerden ücret talep edeceğini, İran'ın bu geliri bölgenin yeniden imarı için kullanmayı planladığını dile getirdi. Resmi olarak doğrulanmayan çeşitli haberlere göre gemi başına yaklaşık 2 milyon dolar (1,7 milyon avro) tutarında bir ücret konuşuluyor.

İran parlamentosu, bu geçiş ücretleri rejimini yasallaştıracak düzenlemeyi değerlendirmekte. Mart ortasından beri seçkin İran Devrim Muhafızları Ordusu (IRGC) ve bağlı donanma, gemilere güvenli geçiş sağlamak karşılığında, kimi zaman Çin yuanı ve kripto para dahil olmak üzere çeşitli para birimlerinde ücretler toplayarak boğazı fiilen bir gişe gibi işletiyor.

Hürmüz Boğazı, tarihin hiçbir döneminde uluslararası bir su yolu olarak geçiş ücreti uygulanan bir rota olmamıştı.

Boğazın Küresel Enerji Ticareti İçindeki Rolü

ABD Enerji Enformasyon İdaresi'ne göre, boğazın iki deniz ulaşım koridorundan günlük yaklaşık 20 milyon varil ham petrol ve petrol ürünü geçiyor. Bu miktar, küresel petrol tüketiminin yaklaşık beşte birine ve deniz yoluyla yapılan petrol ticaretinin dörtte birinden fazlasına karşılık geliyor.

Ayrıca, dünya çapındaki sıvılaştırılmış doğal gaz (LNG) ticaretinin yaklaşık beşte biri, başlıca ihracatçı konumundaki Katar'ın sevkiyatlarıyla Hürmüz Boğazı üzerinden gerçekleşiyor.