Birleşik Krallık Deniz Ticareti Operasyonları (UKMTO), Hürmüz Boğazı'ndaki deniz güvenliği riskinin en yüksek seviye olan "kritik" düzeye çıktığını açıkladı. Bu gelişmeyle birlikte sigorta şirketleri, bölgede bulunan gemiler için savaş poliçelerini iptal etti. Önde gelen konteyner nakliye firmaları da Hürmüz Boğazı'ndan geçişlerini durdurduklarını bildirdi.

Gemiler Rotalarını Ümit Burnu'na Kaydırıyor

UKMTO verilerine göre, Hürmüz Boğazı'ndan günlük ortalama 138 gemi geçiş yaparken, AA muhabirinin Windward denizcilik takip sistemi verilerinden derlediği bilgilere göre, 2 Mart'ta bu sayı 7'ye, 3 Mart'ta ise 4'e geriledi. Bu durum, son yedi günün ortalamasına kıyasla geçişlerde yüzde 90 azalma olduğunu gösteriyor. MarineTraffic verileri ise petrol tankerlerinin trafik hacminin saldırılar öncesine göre yüzde 90 azaldığını ortaya koydu.

Aralık 2023'te Yemen'deki Husilerin İsrail bağlantılı ticari gemilere yönelik saldırıları nedeniyle Kızıldeniz'deki gemi trafiği büyük ölçüde azalmış ve nakliye şirketleri seferlerini Ümit Burnu'na kaydırmıştı. Şimdi ise Hürmüz Boğazı'nda ticari gemi trafiğinin neredeyse durması, Körfez geçiş koridorlarından uzaklaşma eğilimini kuvvetlendirdi.

Konteyner Şirketleri Durumu Değerlendirdi

Almanya merkezli Hapag-Lloyd yetkilileri AA muhabirine yaptıkları açıklamada, "Aralık 2023'ten bu yana Hapag-Lloyd gemileri Kızıldeniz'den geçmedi. Mevcut Orta Doğu durumu ve Husilerin tehditleri nedeniyle moratoryum uzatıldı. Sefer programlarımızda değişiklik yok; gemilerimiz Ümit Burnu çevresinden yoluna devam edecek." ifadelerini kullandı.

Fransız CMA CGM şirketi ise Körfez'deki tüm gemilerine sığınaklara yönelmeleri talimatını verirken, Süveyş Kanalı'ndan geçişlerin bir sonraki duyuruya kadar askıya alındığını ve gemilerin Ümit Burnu üzerinden Afrika çevresine yönlendirildiğini duyurdu. Küresel ticaretin önemli aktörlerinden Maersk ise Orta Doğu-Hindistan ile Akdeniz ve ABD'nin doğu kıyısı arasındaki seferlerini Ümit Burnu rotasına kaydırdıklarını açıkladı.

Ümit Burnu'nda Gemi Trafiği Artıyor

Windward verilerine göre, Ümit Burnu'ndaki transit gemi sayısı 2 Mart'ta bir önceki güne göre yüzde 112 artışla 87'ye yükseldi ve 3 Mart'ta yüzde 8 artışla 94 oldu. Son yedi gün ortalaması ise 69,7 olarak hesaplandı. 3 Mart'taki geçişler, haftalık ortalamaya göre yüzde 35 artış gösterdi. Bu durum, ticari deniz taşımacılığının hızla değişen koşullara uyum sağladığını ve nakliye operatörlerinin Körfez koridorlarının istikrar kazanmasını beklemeden alternatif rotalara yöneldiğini ortaya koyuyor.

Ümit Burnu, Hürmüz Boğazı'nın birebir alternatifi olmasa da çatışma bölgesindeki nakliye koridorlarına alternatif olarak tercih ediliyor. Ancak bu rota değişikliği, kargo teslimat sürelerini 10-20 gün uzatırken taşıma maliyetlerini de artırıyor.

Petrol Sevkiyatı ve Bölgedeki Etkiler

Hürmüz Boğazı, Basra Körfezi'nin ağzında yer alarak Orta Doğu petrol ve sıvılaştırılmış doğal gaz (LNG) üretimini Umman Denizi ve Hint Okyanusu üzerinden dünya pazarlarına bağlıyor. S&P Global Energy verilerine göre, küresel petrol arzının yüzde 20'si Hürmüz Boğazı üzerinden Asya ülkelerine ulaşıyor. Günlük yaklaşık 15 milyon varil ham petrolün 5,3 milyon varilini Çin tek başına alıyor. Hindistan 2 milyon, Japonya ve Güney Kore ise 1,7 milyon varil civarında petrol tedarik ederken, diğer ülkelere 4,2 milyon varil sevkiyat gerçekleşiyor.

En büyük ham petrol ihracatçısı Suudi Arabistan olup, günlük 5,1 milyon varil sevkiyat yapıyor. Onu Irak (3,3 milyon), Birleşik Arap Emirlikleri (2,6 milyon), İran (1,7 milyon), Kuveyt (1 milyon) ve diğerleri takip ediyor. Hürmüz Boğazı, ham petrolün yanı sıra işlenmiş petrol ürünleri ihracatı için de hayati önem taşıyor. Günlük yaklaşık 5 milyon varil petrol ürününün en büyük ihracatçıları BAE (1,26 milyon varil) ve Suudi Arabistan (1,04 milyon varil) olarak öne çıkıyor.

Depolarda Doluluk ve Üretim Etkileri

Gemiler, üretimi desteklemek amacıyla Suudi Arabistan'ın batı kıyısındaki Yenbu Limanı'na yönelmeye başladı. Mart ayı başında Yenbu'da günlük 2,44 milyon varil yükleme gerçekleşti; bu rakam son altı ayın ortalamasının oldukça üzerinde. Irak Petrol Bakanlığı ise İran'ın Hürmüz Boğazı'nı kapatması nedeniyle Basra'daki Rumeyle sahasında petrol üretimini durdurma kararı aldı. Körfez havzasına tanker girişi engellenirken, stokların kritik seviyeye ulaşması bu kararda etkili oldu. Ayrıca, 2 Mart'ta Basra Limanı'ndan da günlük 3,5 milyon varil kapasiteli ham petrol yüklemesi yapılmadı.

JP Morgan analistleri, Hürmüz Boğazı'ndaki tıkanmanın 21 gün sürmesi halinde petrol üretim tesislerinde kapanmaların başlayabileceği uyarısında bulundu.

Asya-Avrupa LNG Rekabeti ve Katar’daki Saldırı

Hürmüz Boğazı, dünya LNG ihracatının yüzde 20'sinin taşındığı kritik bir geçiş noktasıdır. Katar, bölgedeki LNG ihracatında önemli bir aktör olup, ihracatının büyük kısmı Asya ülkelerine yöneliktir. Ancak, 2 Mart'ta İran kaynaklı İHA saldırısı Katar'ın Ras Laffan Sanayi Şehri'ndeki Katar Enerji LNG üretim tesisine hedef olunca, üretim durduruldu.

Küresel LNG arzında önemli bir paya sahip Katar’daki kesinti, özellikle spot piyasalarda arz daralması endişelerini artırdı. S&P Global Energy Kısa Vadeli LNG Analizi Lideri Ross Wyeno, AA muhabirine yaptığı açıklamada, Asya-Pasifik pazarlarının Avustralya, Malezya ve Endonezya gibi büyük üreticilerden önemli LNG tedariki sağladığını ancak bu tedarikin büyük bölümünün uzun vadeli sözleşmelerle bağlandığını belirtti.

Wyeno, Katar ve BAE'deki üretim duruşunun yarattığı dengesizliği bu tedarikin karşılayamayacağını ifade etti. ABD'nin LNG arzında esneklik açısından en büyük kaynak olduğunu vurgulayan Wyeno, "ABD'den serbest yüklenen LNG, en yüksek fiyatın olduğu Asya pazarına yönlenecek. Bu durum devam ettiği sürece ABD'den gelen yükler Avrupa pazarlarından uzaklaşacak ve bu da Avrupa'nın depo dolum çabalarını olumsuz etkileyerek gaz dengesini sıkılaştırabilir." dedi.

Ayrıca, başlangıçta Avrupa rotasında olan bir LNG tankerinin fiyat artışının ardından rotasını değiştirerek Asya'ya yöneldiği tespit edildi.