TEDMEM, 2014 yılından itibaren Türkiye'deki eğitim gelişmelerini izlemek ve değerlendirmek amacıyla hazırladığı Eğitim Değerlendirme Raporları serisine 2025 raporunu ekledi. Bu raporda eğitim sistemi; Yönetim ve Finansman, Temel Eğitim ve Ortaöğretim, Ölçme, Değerlendirme ve Kademeler Arası Geçiş, Öğretmenlik ve Mesleki Süreç ile Yükseköğretim olmak üzere beş ana başlık altında ele alındı.

Ortaöğretimde Erişimde Önemli İlerleme

Son 20 yılda ortaöğretime erişimde kayda değer artış sağlandığı vurgulanan raporda, net okullaşma oranının yüzde 90'a yaklaştığı ve özellikle kız çocuklarının eğitim katılımının yükseldiği belirtildi. Ancak, artan okullaşma oranının ortaöğretimde kalite sorunlarını ortadan kaldırmadığına dikkat çekildi. Raporda; üniversiteye girişte yaşanan yoğunluk, liselerin gençleri hayata hazırlamadaki zayıflığı, devamsızlık oranlarının yükselmesi, açıköğretime yönelimin artması ve sınav odaklı yapının öğrenmeyi gölgelediği ifade edildi. Ortaöğretim süresinin kısaltılması yerine, mevcut sürenin gençlerin yeteneklerini keşfedebildiği ve hayata hazırlandığı nitelikli bir öğrenme sürecine dönüştürülmesi gerektiği vurgulandı.

Öğrenci Sayısında Azalma Bekleniyor

Rapor, Türkiye'de son 10 yılda doğum oranının yüzde 30,6 azaldığını ve bu nedenle 2030 yılında öğrenci sayısının yüzde 21 düşmesinin öngörüldüğünü açıkladı. Derslik planlamasından öğretmen ihtiyacına, eğitim bütçesinden yükseköğretim kontenjanlarına kadar tüm yapının yeniden değerlendirilmesi gerektiği belirtildi. Yeni bir stratejik eylem planının zorunlu olduğu, doğurganlıktaki azalışın orta vadede yükseköğretimi de etkileyeceği ifade edildi. Uluslararası öğrenci sayısını artırmaya yönelik yaklaşımların tek başına yeterli olmadığı, üniversite kapasitesinin gözden geçirilmesi ve yaşam boyu öğrenmenin güçlendirilmesi gerektiği önerildi. Ayrıca, 2024-2025 eğitim öğretim yılında okul öncesi okullaşma oranlarının son üç yılın en düşük seviyesine gerilediği kaydedildi.

LGS’de Boş Kontenjanlar Artıyor

Liseye Geçiş Sistemi (LGS) kapsamında merkezi sınava giren öğrenci oranında azalma eğilimi olduğu belirtilirken, 2025 yılının LGS uygulaması başladığından beri boş kontenjan sayısının en yüksek olduğu yıl olduğu bildirildi. Sınava giren öğrenci sayısı 963 bini aşmasına rağmen boş kontenjanların fazla olması, kontenjanların niteliği, okulların türlerine göre dağılımı ve öğrencilerin tercih edilebilirliği konularında sorunlara işaret ediyor.

9. Sınıfta Açıköğretime Geçiş ve Devamsızlıkta Artış

Rapor, 2024-2025 eğitim öğretim yılında 9. sınıfta sınıf tekrarı oranlarının genel liselerde yüzde 18,5, mesleki ve teknik liselerde yüzde 28,5, imam hatip liselerinde ise yüzde 30 olduğunu ortaya koydu. Aynı dönemde 9. sınıfta açıköğretime geçen öğrenci sayısının yaklaşık üç kat arttığına dikkat çekildi. Bu durum, liseye geçişte öğrencilerin akademik ve sosyal uyumunu güçlendirecek politikalara ihtiyaç olduğunu gösteriyor. Ayrıca, mesleki ve teknik liseler dışındaki tüm okul türlerinde devamsızlık oranlarının yükseldiği ifade edildi.

YKS’de Tekrarlayan Sınav Döngüsü Kronikleşti

Yükseköğretim Kurumları Sınavı (YKS) verilerine göre, 2025 yılında yükseköğretime geçişte tekrar eden sınav döngüsünün kronik hale geldiği belirtildi. Yükseköğretim programına yerleşenlerin yalnızca yüzde 30'unun lise son sınıf öğrencilerinden oluştuğu, yerleşen her 10 adaydan 7'sinin sınava tekrar giren adaylar olduğu ifade edildi. Lise son sınıf düzeyindeki 812 bin adayın yüzde 48,57'sinin tercih yaptığı, sadece yüzde 16,46'sının dört yıllık lisans programlarına yerleşebildiği açıklandı. Bu durumun sınav puanlarının beklentileri karşılamaması, istihdam olanaklarına ilişkin belirsizlikler, ekonomik koşullar ve mesleki rehberlik eksikliği gibi çok boyutlu faktörlerle ilişkili olduğu vurgulandı. Ayrıca, YKS başvuru sayısının 2023 yılında 3,5 milyonu aşarken, 2025 yılında yaklaşık 2,5 milyona gerilediği, bunun sadece demografik faktörlerle açıklanamayacağı ifade edildi. Eurostat 2024 verilerine göre Türkiye'nin, üniversite mezunu işsizlik oranının genel işsizlik oranını aştığı tek ülke olduğu belirtildi. 25-34 yaş grubundaki işsizlerin yaklaşık yüzde 49,2'sinin yükseköğretim mezunu olması, üniversite eğitiminin ekonomik getirisine yönelik algının değiştiğine işaret ediyor.