İsrailli Maariv gazetesinin aktardığına göre, Türkiye ile Suriye, İsrail'in Avrupa'ya açılan ana ticaret kapısı olmasını engellemek amacıyla ortak bir strateji geliştiriyor. Emekli Yarbay Amit Yagur, İsrail medyasına yaptığı açıklamada, Türkiye liderliğindeki bloğun İsrail'i bölgesel ekonomik denklemden uzaklaştırma girişiminde olduğunu belirtti.

Asya-Avrupa Arasında Alternatif Ticaret Koridorları

Asya ile Avrupa arasında kara yoluyla kurulacak yeni ticaret güzergahları, Süveyş Kanalı ve Bab el-Mendeb Boğazı gibi deniz geçişlerine olan bağımlılığı azaltma potansiyeli taşıyor. Bu koridorların, nakliye sürelerini yaklaşık üçte bir oranında kısaltması bekleniyor. Bölgedeki çatışmalar ve deniz geçişlerindeki belirsizlikler, bu projelerin artık teorik olmaktan çıkarak acil önem kazandığını gösteriyor.

İsrail'in öncülüğünde geliştirilen IMEC planı, Eylül 2023'te Hindistan'daki G20 zirvesinde ABD Başkanı Joe Biden, Hindistan Başbakanı Narendra Modi ve Suudi Arabistan Veliaht Prensi Muhammed bin Salman'ın katılımıyla duyuruldu. Bu plan, malların Hindistan'dan Birleşik Arap Emirlikleri, Suudi Arabistan, Ürdün ve İsrail üzerinden karayoluyla Hayfa Limanı'na, oradan da deniz yoluyla Avrupa'ya taşınmasını öngörüyor.

Türkiye'nin Kalkınma Yolu Projesi

Türkiye ise IMEC'e alternatif olarak Kalkınma Yolu Projesi'ni yürütüyor. Cumhurbaşkanı Recep Tayyip Erdoğan, Irak'ın güneyindeki El-Faw Limanı'nı Türkiye üzerinden Avrupa'ya bağlayacak yaklaşık 1200 kilometrelik ulaşım koridoruna öncülük ediyor. Nisan 2024'te Türkiye, Irak, Katar ve BAE arasında tahmini maliyeti 17 milyar dolar olan proje için mutabakat zaptı imzalandı. Ulaştırma Bakanı Abdülkadir Uraloğlu, projeye yaklaşık 20 milyar dolar yatırım planladıklarını açıkladı.

Plan kapsamında, 2094 kilometrelik Türkiye demiryolu hatları Irak ağına bağlanacak ve saatte 300 kilometre hızla hareket eden yüksek hızlı trenler, Basra Körfezi'nden Avrupa'ya bağlantı sağlayacak. El-Faw Limanı'ndan çıkan sevkiyatlar karayoluyla Londra'ya ulaşabilecek.

Suriye'nin Stratejik Rolü

Aralık 2024'te Suriye'deki siyasi değişiklikler, Türkiye ile Körfez ülkeleri arasında yaklaşık 14 yıldır kesintili olan karayolu taşımacılığının yeniden başlamasına imkân tanıdı. Türkiye Ticaret Bakanı Ömer Bolat, önümüzdeki yıl içinde Türkiye'den Suriye ve Ürdün üzerinden Körfez ülkelerine kara yolu koridoru açılacağını duyurdu. Suriye Cumhurbaşkanı Ahmed Şara ise, Kızıldeniz ya da Hürmüz Boğazı'nda yaşanabilecek aksaklıklarda Suriye'nin stratejik konumu sayesinde tedarik zinciri için güvenli bir liman olduğunu belirtti.

İsrail'in Endişeleri ve Bölgesel Dinamikler

İsrailli emekli Yarbay Amit Yagur, Türkiye'nin bu hamlelerinin arkasında bölgesel stratejik hesapların bulunduğunu ve altyapının kuzeyden Ürdün üzerinden Suriye'ye, oradan da Avrupa'ya açılan kapı olarak Türkiye'ye uzanmasını desteklemeye çalıştığını ifade etti. Bu süreçte İsrail'in kasten dışlanarak Avrupa'ya açılan kapı olmasının engellenmesinin hedeflendiğini vurguladı.

İran'daki savaş ve Bab el-Mendeb Boğazı'nın kapanma ihtimali gibi gelişmeler, bölgedeki ticaret yollarının geleceği konusunda belirsizlik yaratırken, Türkiye liderliğindeki bloğun İsrail'i denklemden çıkarma girişimi yeni bir zemin oluşturuyor.

Dünya Bankası, Irak'taki demiryollarının rehabilitasyonu için 930 milyon dolarlık finansman onayladı. İsrail medyası, bu kararın Türkiye'nin Kalkınma Yolu projesine uluslararası destek anlamına geldiğini belirtti. Öte yandan, 2026 başında Hindistan ile Avrupa Birliği arasında imzalanan serbest ticaret anlaşması, IMEC projesine destek sağlıyor.

Uluslararası Aktörlerin Rolü ve Rekabetin Geleceği

Ulaştırma Bakanı Uraloğlu, Kalkınma Yolu Projesi için Türkiye, Irak, Katar ve BAE arasında finansman modeli üzerinde anlaşmaya varıldığını açıkladı ve projenin uygulamaya geçirilmesi gerektiğini ifade etti. İsrail medyası, projenin hayata geçirilmeye yakın olduğunu kaydetti.

Fransa ise IMEC projesini destekler pozisyonda. Şubat 2026'da Lübnan Cumhurbaşkanı Joseph Aoun, Beyrut ve Trablus limanlarının IMEC koridoruna dahil edilmesi için Fransız Cumhurbaşkanı Emmanuel Macron'a resmi talepte bulundu. Macron'un özel temsilcisi Gerard Mestrela, bu talep öncesinde Aoun ile görüşmüştü.

İki proje paralel ilerlerken uzmanlar, rekabetin finansman ve altyapı yatırımlarının ötesinde jeopolitik dengelerle şekilleneceğini belirtiyor. Türkiye'nin Suriye ve Körfez ülkeleriyle geliştirdiği iş birliği ağı, bölgedeki ekonomik entegrasyon hamlelerine ivme kazandırırken, İsrail basını Tel Aviv'in yeni denklemde konumunu koruma çabasını önümüzdeki dönemin en kritik başlıklarından biri olarak değerlendiriyor.