Türkiye, Somali ile olan stratejik ortaklığını derinleştiriyor. 15 Şubat'ta Mersin'den hareket eden Türkiye'nin yeni sondaj gemisi Çağrı Bey, ilk uluslararası görevine Somali kıyılarında başlayacak.

Enerji ve Altyapı Bakanı Alparslan Bayraktar, Somalili bakanlarla birlikte gemiyi uğurladı. Somali'nin sondaj faaliyetleri için tercih edilmesi, iki ülke arasındaki bağların son 15 yılda güçlenmesinin bir göstergesi olarak değerlendiriliyor.

Stratejik Anlaşmalar ve Yeni Projeler

Şubat 2024'te imzalanan savunma anlaşması ve 2025'teki enerji iş birliği anlaşması, Türkiye ile Somali arasındaki ilişkileri pekiştirdi. Türkiye, Somali'de ilk uzay üssünü kurma çalışmalarına başladı. Başarılı olması halinde bu tesis Afrika kıtasında bir ilk olacak.

Enerji Bakanı Bayraktar, sondaj gemisinin Nisan ayında Somali'ye varacağını ve hidrokarbon arama çalışmalarına başlayacağını açıkladı. Geminin rotası, Süveyş Kanalı'nı geçemediği için Cebelitarık Boğazı'ndan Atlantik Okyanusu'na, ardından Afrika'nın güneyinden Ümit Burnu'na uzanacak.

Askeri Destek ve Güvenlik Önlemleri

Milli Savunma Bakanlığı, Somali açıklarındaki sondaj faaliyetlerini desteklemek amacıyla Türk donanmasından TCG Sancaktar, TCG Gökova ve TCG Bafra savaş gemilerinin Aden Körfezi, Somali açıkları ve Arap Denizi'nde görev yapacağını duyurdu.

Türk ve Somali basınında, Ankara'nın Somali hükümetinin Eş-Şebab militanlarıyla mücadelesine destek için üç F-16 savaş uçağı konuşlandırdığı iddia edildi. Milli Savunma Bakanlığı, 5 Şubat'ta Somali'deki Hava Unsur Komutanlığı'nın güçlendirildiğini ve terörle mücadeleye katkı sağlanacağını bildirdi.

Somali Adalet Bakanı Muhamoud Sheikhali, 9 Şubat'ta Ankara'da Türk savaş uçaklarının Somali semalarında görev yapmasını memnuniyetle karşıladığını belirtti.

16 Şubat'ta Türk Silahlı Kuvvetleri'nin Somali'ye lojistik destek sağlamak ve askeri yardımları deniz yoluyla sevk etmek için üç savaş gemisi gönderdiği açıklandı. 19 Şubat'taki basın toplantısında ise TSK'nın Somali'deki varlığını sürdüreceği ve etkin caydırıcılık sağlayacağı ifade edildi.

Zırhlı Araçlar ve Askeri Mevzilenmeler

Somali sokaklarında Türk yapımı tank ve zırhlı araçların taşındığı görüntüler sosyal medyada yayıldı. Radyo Kulmiye'nin 14 Şubat haberine göre, Türkiye Somali'ye M48 ve M60 model 10 tank sevk etti. Garowe Online ise bu araçların Mogadişu'da teyitli görüntülerini paylaştı.

Tankların, Mogadişu'nun 60 kilometre kuzeyindeki Warsheikh kentinde konuşlandırılacağı belirtiliyor. Kasım 2024'te gündeme gelen uzay limanının da bu bölgede inşa edilmesi planlanıyor.

Cumhurbaşkanı Recep Tayyip Erdoğan, 30 Aralık 2025'te Somali Cumhurbaşkanı Hasan Şeyh Mahmud ile İstanbul'da yaptığı basın toplantısında uzay üssü inşasına başlandığını duyurdu. Basına yansıyan haberlere göre, burada uzay çalışmaları ve uzun menzilli füze testleri yapılabilecek. Milli Savunma Bakanlığı ise 19 Şubat'ta bu tesisi "Uzay Limanı ve Test Atış Alanı" olarak tanımladı.

Sahadaki Türk Askerleri ve Savunma Anlaşması

Radyo Kulmiye'nin 15 Şubat'ta aktardığına göre, Türk askerleri Somali'nin güneyindeki Shabelle bölgesinde mevzilenmiş durumda. Burada askeri üsler kurdukları ve Eş-Şebab'a karşı kara savaşına doğrudan katıldıkları iddia ediliyor.

Türkiye veya Somali'den resmi herhangi bir açıklama ya da yalanlama yapılmadı. Şubat 2024'te imzalanan savunma anlaşması kapsamında Türkiye, Somali karasularını 10 yıl boyunca koruma görevini üstlendi. Anlaşma, askeri iş birliğinin yanı sıra deniz kaynaklarının geliştirilmesini de kapsıyor.

Türkiye'nin yurt dışındaki en büyük askeri tesisi olan TÜRK SOM, Somali'nin başkenti Mogadişu'da bulunuyor. Somali Türk Görev Kuvveti Komutanlığı 2017'den beri burada faaliyet gösteriyor. Ayrıca, Somali'nin kuzeyindeki Laasqoray bölgesinde deniz üssü kurulması görüşmelerinde sona gelindiği iddia ediliyor. Bölge Puntland eyaletinin kontrolünde olup, Somaliland da buraya hak iddia ediyor. Milli Savunma Bakanlığı'ndan bu konuya ilişkin resmi bir doğrulama ya da yalanlama yapılmadı.

Enerji Yatırımlarının Güvenliği

Türk Asya Stratejik Araştırmalar Merkezi Afrika Enstitüsü Eş Direktörü Dr. Huriye Yıldırım Çınar, Türkiye'nin Somali'deki askeri varlığını, ülkedeki Türk yatırımlarının korunması ihtiyacına bağlıyor. Kara, deniz ve hava desteğinin artırılmasını savunma ve güvenlik diplomasisi ile kritik alanlardaki girişimlerin önemli bir bileşeni olarak değerlendiriyor.

Ankara Sosyal Bilimler Üniversitesi Afrika Çalışmaları Bölümü'nden Prof. Dr. Elem Eyrice Tepeciklioğlu, Türkiye'nin bölgedeki enerji yatırımlarının güvenliğinin önemine dikkat çekerek, yatırımcılara güvence verilmesinin gerekliliğini vurguluyor.

Türkiye'nin Somaliland Politikası ve Bölgesel Dinamikler

Türkiye, Somali'nin tek taraflı bağımsızlık ilanını kabul etmediği Somaliland konusundaki tutumunu sürdürüyor. Somaliland Ocak 2024'te Etiyopya ile denize erişim konusunda anlaşma imzalamış, bu durum gerilimi artırmıştı. Takip eden günlerde Somali ile Türkiye arasında kapsamlı savunma anlaşması imzalandı.

Etiyopya ve Somali, Türkiye arabuluculuğunda Aralık 2024'te Ankara Bildirisi'ni imzalayarak sorunu çözüme kavuşturdu. Ancak Aralık 2025'te İsrail'in Somaliland'ı resmi olarak tanıması bölgedeki tansiyonu yükseltti. Türkiye, Cibuti ve Mısır bu kararı kınadı ve Somali'nin toprak bütünlüğünü desteklediğini açıkladı.

Cumhurbaşkanı Erdoğan, 17 Şubat'taki Etiyopya ziyaretinde, bölgenin sorunlarının bölge ülkeleri tarafından çözülmesi gerektiğini ve Afrika Boynuzu'nun yabancı güçlerin çatışma alanı haline getirilmemesi gerektiğini ifade etti. İsrail'in Somaliland'ı tanımasının ne Somaliland'a ne de bölgeye fayda sağlamadığını vurguladı.

Uzman Görüşleri

Prof. Dr. Elem Eyrice Tepeciklioğlu, Afrika Boynuzu'nun küresel stratejik önemine dikkat çekerek, Türkiye'nin Somaliland konusundaki tutumunun Afrika politikasına uygun olduğunu belirtiyor. İktidar değişse bile Ankara'nın bu konudaki duruşunun değişmeyeceğini savunuyor. Türkiye'nin sık sık toprak bütünlüğü ve egemenlik vurgusu yaptığını, Libya ve Nijer örneklerinde de dış müdahaleye karşı çıktığını hatırlatıyor.

Van Yüzüncü Yıl Üniversitesi'nden Dr. Huriye Yıldırım Çınar ise Türkiye'nin bölgedeki varlığını artırarak bölgesel etkinliğini ve küresel görünürlüğünü yükseltmeyi hedeflediğini söylüyor. Somali'nin Ankara'nın Afrika Boynuzu'ndaki Türk varlığını kurumsallaştırmasına ve küresel etkisini genişletmesine olanak sağlayan önemli bir stratejik ortak olduğunu belirtiyor.

Bu habere BBC İzleme Servisi'nden Abdullahi Guji katkıda bulundu.