ABD Başkanı Donald Trump, Salı günü İran'a yönelik ültimatomuna yanıt alınmaması durumunda bu gece tüm medeniyetin geri dönülmez şekilde yok olabileceği uyarısında bulundu. Trump, daha önce de Hürmüz Boğazı'nı açmaması ve anlaşmayı kabul etmemesi halinde İran'ın köprülerini ve enerji altyapısını hedef alarak ülkeyi "Taş Devri'ne" döndürebileceği tehdidinde bulunmuştu. Bu gelişmeler, Trump'tan İran'a Sert Uyarılar ve Bölgedeki Gerginlik Artıyor haberimizde detaylandırılmıştır.

Trump’ın Tehditleri ve Ciddiyeti

Trump geçmişte de ültimatomlar vermiş ancak son anda geri adım atmıştı. 21 Mart'ta Tahran'ın Hürmüz Boğazı'nı 48 saat içinde açmaması halinde İran petrol tesislerini yok etmekle tehdit etmiş, ancak bu sürenin sonunda saldırı emri vermemişti. Bunun yerine hava saldırılarına beş gün ara verdiğini açıklamış ve İran ile "çok iyi ve verimli görüşmeler" yaptığını belirterek ilk kez dolaylı temaslarda bulunduğunu ifade etmişti.

Trump'ın politikalarında değişim sinyalleri olsa da, itibar kaybına uğramadan geri adım atması zor görünüyor. Bu duruş, onu savaşın başlangıcından bu yana en önemli kararla karşı karşıya bırakıyor. Trump, "Ordumuzun gücü sayesinde İran’daki tüm köprüleri yıkacak, enerji santrallerini yok edeceğiz" dese de uzmanlar bu askeri seçeneğin İran’ı boyun eğmeye zorlayacak inandırıcılıktan yoksun olduğunu savunuyor.

Eski İsrail istihbarat ajanı Danny Citrinowicz, X platformundaki paylaşımında, "İran'ın altyapısına yönelik ciddi saldırılar bile teslimiyet getirmez" diyerek, baskının tek başına Tahran'ı diz çöktüreceği varsayımının strateji olmadığını belirtti.

İran'ın Tepkisi

Tahran, Trump’ın ültimatomunu sert bir şekilde reddetti. İran yetkilileri, ültimatomu kabul edilemez bulduklarını ve Hürmüz Boğazı üzerinde kontrol hakkını vurguladılar. İran'ın merkezi askeri komutanlığından General Ali Abdollahi Aliabadi, Trump’ın tehdidini "çaresiz, gergin, dengesiz ve aptalca" olarak nitelendirdi ve ABD Başkanı'nın ifadelerini yineleyerek, "Cehennemin kapıları sizin için açılacak" dedi.

İran askeri karargahından bir sözcü ise, "İran İslam Cumhuriyeti’ni yenme yanılsaması ABD’yi bataklığa sürükleyecek" şeklinde açıklama yaptı. İran, Hürmüz Boğazı'nın açılmasının ötesinde düşmanlıkların sona erdirilmesi, yaptırımların kaldırılması ve güvenlik garantileri gibi daha kapsamlı taleplerde bulundu.

Avrupa Birliği’nin Tutumu

Avrupa Konseyi Başkanı Antonio Costa, Pazartesi günü yaptığı açıklamada, Ukrayna’daki savaşta Rusya’nın sivil enerji altyapısını hedef almasını örnek göstererek, sivil altyapıya yönelik saldırıların yasadışı ve kabul edilemez olduğunu vurguladı. Costa, AB’nin tüm çatışmalarda aynı standartları uyguladığını belirterek, çatışmalarda asıl mağdurun İran halkı olduğunu ifade etti.

Ancak AB liderlerinin çoğu olayların dışında kaldı. AB Komisyonu Başkanı Ursula von der Leyen, Almanya’da düzenlenecek bir ödül törenine katılacak olması nedeniyle henüz açıklama yapmadı.

Durumun Güncel Değerlendirmesi ve Diplomasi Çabaları

Trump’ın tehditleri İran’ı daha uzlaşmaz hale getirmiş ve misilleme hazırlıklarını güçlendirmiş gibi görünüyor. İran, Hürmüz’de mayınlar, insansız hava araçları ve küçük teknelerden fırlatılan füzeler kullanabilir. Geniş çaplı bir bombardımandan sonra bile sevkiyatların hızlıca başlaması zor olabilir.

Washington merkezli Defense Priorities adlı düşünce kuruluşunun Euronews’e gönderdiği notta, İran’ın ABD bombardımanının sona ermesi karşılığında Hürmüz Boğazı’nı yeniden trafiğe açması ihtimali değerlendirildi. Bu durumun savaştan önceki statükoya dönüş anlamına geleceği ancak Trump’ın taleplerinin ve beklentilerinin gerisinde kalacağı belirtildi. Bu gelişmeler, İran'ın ABD'nin ateşkes teklifini reddetmesi ve bölgedeki gerilim bağlamında önem taşımaktadır.

Uzmanlar, İran’ın yalnızca ABD’nin ateşkes ilanı karşılığında boğazı tamamen açık tutmasının düşük bir ihtimal olduğunu söylüyor. Ayrıca İsrail’in de saldırılarını durdurması gerekecek ki bu, Trump’ın İsrail Başbakanı Binyamin Netanyahu’ya baskı yapmasını gerektirebilir. Ancak Trump’ın geçmişte bu tür baskılara isteksiz olduğu biliniyor.

Diplomasi ihtimali zayıf gözükse de Mısır, Pakistan ve Türkiye’den arabulucular kısa süreli ateşkes ve yeniden açılma için çabalarını sürdürüyor. Bu çabaların başarısı ise belirsizliğini koruyor.

ABD’deki Yansımalar

İlk kamuoyu yoklamaları ve siyasi sinyaller, ABD iç politikasında gerilimin ciddi yansımalar yaratabileceğini gösteriyor. Yakın zamanda yapılan PBS News/NPR/Marist anketine göre Amerikalıların yüzde 56’sı İran’a askeri operasyon yapılmasına karşı çıkarken, yüzde 54’ü Trump’ın konuyu ele alış biçimini onaylamıyor.

Gerilimin tırmanması ABD’nin daha fazla kayıp vermesine ve ekonomik zorluklara yol açabilir. Bu durum, Trump ve Cumhuriyetçiler için ara seçimler öncesi siyasi risk oluşturuyor. Yakıt fiyatları da dört yıl sonra ilk kez galon başına 4 doları aşarak hane halkı harcamalarını olumsuz etkileyebilir.

Trump’ın destekçileri içinde bölünmeler baş gösterirken, bazı dini liderler de saldırıları eleştirdi. ABD doğumlu Papa Leo, Tanrı’nın savaş çıkaranların dualarını dinlemediğini belirterek Trump’ı çatışmayı sonlandırmaya çağırdı. Öte yandan, Trump’ın müttefiki eski Cumhuriyetçi Kongre üyesi Marjorie Taylor Greene, Başkan’ın söylemlerini eleştirerek, "Başkanımız Hristiyan değil ve sözleri Hristiyanlar tarafından desteklenmemeli" ifadelerini kullandı.