9 Mart 2026 Pazartesi günü Tahran semalarında yayılan yoğun duman bulutları, petrol rafinerilerine yönelik hava saldırılarının ardından ortaya çıkan benzeri görülmemiş hava kirliliğini gözler önüne serdi. Uydu görüntüleri, Tahran çevresindeki en az dört petrol tesisinin 28 Şubat'tan itibaren hedef alındığını doğruluyor.

Dünya Sağlık Örgütü (DSÖ), söz konusu petrol tesislerine yönelik saldırıların kent sakinleri için ciddi sağlık riskleri oluşturduğu uyarısında bulundu. Kentte yaşayanlar, yoğun duman nedeniyle güneşin görünmez hale geldiğini ve bazı bölgelerde keskin bir yanık kokusunun yayıldığını dile getiriyor.

Uydu ve Görgü Tanıklarından Elde Edilen Kanıtlar

BBC Verify tarafından incelenen uydu görüntüleri, 7 Mart Cumartesi gecesi düzenlenen saldırıların ardından Tahran'daki iki büyük petrol tesisinde hala devam eden yangınları ortaya koydu. Görüntüler ayrıca Tahran'ın kuzeybatısındaki Şehran petrol deposundan ve güneydoğusundaki Tahran petrol rafinerisinden yükselen dumanları da gösteriyor. Olay anına ait videolarda, dev alev toplarının gökyüzünü aydınlattığı görülüyor.

9 Mart Pazar günü çekilen görüntülerde, acil durum ekiplerinin yanmış petrol tankerlerini, kararmış binaları ve devam eden yangınları incelediği belirlendi. Hasarın tam boyutu ise yoğun duman ve bulut örtüsü nedeniyle henüz net olarak değerlendirilemiyor.

Resmi Açıklamalar ve Yanıtlar

İsrail ordusu, 7 Mart'ta X platformunda yaptığı paylaşımda Tahran yakınlarındaki "yakıt depolarını" vurduğunu duyurdu ve hasarı gösterdiği belirtilen fotoğraflar paylaştı. BBC Verify, saldırı noktalarıyla ilgili olarak İsrail ordusu ve ABD Savunma Bakanlığı'ndan (Pentagon) yorum talep etti. Pentagon'dan yanıt gelmezken, İsrail ordusu bazı noktaların kendi saldırıları kapsamında olmadığını belirtti.

Hava Kirliliğinin Niteliği ve Sağlık Etkileri

Petrol rafinerilerinde bulunan çeşitli kimyasal maddeler, bu tür saldırıların hava kirliliğini ciddi boyutlara taşıma potansiyeline sahip olduğunu gösteriyor. Eksik yanma sonucu karbon monoksit ve is parçacıkları atmosfere karışabilirken, sülfür ve azot oksitlerin salınımı asit yağmurlarına neden olabiliyor. Ayrıca hidrokarbonlar, metal bileşikleri ve petrol damlacıkları havaya karışıyor.

Yerel sakinler arasında yanık kokusunun yaygın olduğu belirtilirken, Reading Üniversitesi araştırmacısı Dr. Akshay Deoras bu kirliliğin benzeri görülmemiş olduğunu vurguladı. University College London'dan Prof. Eloise Marais ise bu tür kirliliğin ancak büyük endüstriyel kazalarda ortaya çıkabileceğini ifade etti.

'Kara Yağmur' Olayı ve Açıklaması

Tahran’da 9 Mart Pazar günü gözlemlenen "kara yağmur", havadaki kirleticilerin yağmur damlalarına karışarak koyu renkli yağışa dönüşmesiyle oluştu. BBC Verify ile konuşan bilim insanları, bu durumun nadir olduğunu ve yüksek miktarda is ile diğer kirleticilerin varlığında meydana geldiğini belirtti. Dr. Deoras, yağmur damlalarının havadaki maddeleri toplayarak bu görünümü oluşturduğunu açıkladı.

DSÖ ve Uzmanlardan Sağlık Uyarıları

DSÖ Direktörü Dr. Tedros Adhanom Ghebreyesus, çatışmanın halk sağlığı üzerindeki etkileri nedeniyle büyük endişe duyduğunu belirtti. Tedros, petrol tesislerindeki hasarın gıda, su ve hava kirliliği riski taşıdığını ve bunun özellikle çocuklar, yaşlılar ile sağlık sorunları olanlarda ciddi etkiler yaratabileceğini söyledi.

Leicester Üniversitesi'nden Prof. Anna Hansell, yoğun parçacık maruziyetinin akciğerler üzerinde anında etkili olabileceğini, ancak solunum sistemi ve kanser riskinin artmasında uzun vadeli sonuçların da göz önünde bulundurulması gerektiğini ifade etti.

Çevresel ve Sosyal Boyut

İngiltere merkezli Çatışma ve Çevre Gözlemevi Direktörü Doug Weir, Tahran’daki saldırıların yoğun nüfuslu bölgede gerçekleşmesinin olağandışı olduğunu vurguladı. Weir, çoğu petrol sahasının kırsal alanlarda bulunduğunu ancak Tahran’daki insanların çok çeşitli maddelere maruz kaldığını belirtti.

Gelecek Tahminleri ve Riskler

BBC Weather tahminlerine göre, Tahran’da 10 Mart Salı ve 12 Mart Perşembe günleri yeniden yağmur bekleniyor ve rüzgarın güçlenmesi ile kirleticilerin dağılarak temizlenme ihtimali bulunuyor. Ancak bu durum riskin tamamen ortadan kalkacağı anlamına gelmiyor. Kirleticiler nehirler ve su yollarına karışabilir, toprak kuruduktan sonra rüzgarla tekrar havaya karışarak solunabilir hale gelebilir.

Bu habere Ghoncheh Habibiazad, Paul Brown, Rollo Collins, Shayan Sardarizadeh, Farida Elsebai ve Daniel Wainwright katkıda bulundu.