Bu ay PNAS dergisinde yayımlanan kapsamlı bir araştırma, Avrupa'daki son Neandertallerin yok oluşundan önceki demografik süreçleri aydınlatıyor. Çalışmada Belçika, Fransa, Almanya ve Sırbistan'dan elde edilen 10 yeni Neandertal mitokondriyal DNA dizisi analiz edildi.

Analizler, türün yok oluş sürecindeki kritik dönemleri birleştirirken, yaklaşık 65 bin yıl önce gerçekleşen ve Neandertallerin genetik yapısını tamamen değiştiren büyük bir nüfus dönüşümünü ortaya koyuyor.

Fransa'dan Avrupa'ya Yayılmış Tek Bir Soy

Çalışmanın en dikkat çeken sonucu, Avrupa'da son dönemlerde yaşamış Neandertallerin neredeyse tamamının tek bir genetik soydan geldiğinin bulunması oldu. Yaklaşık 65 bin yıl önce, muhtemelen sertleşen iklim koşulları nedeniyle Neandertal nüfusu ciddi bir dar boğaz yaşadı.

Genetik veriler, bu dönemde Neandertallerin güneybatı Fransa'da bir sığınağa çekildiğini ve ardından buradan tüm Avrupa'ya yeniden yayıldığını gösteriyor. Bu genişleme sırasında, Avrupa'daki daha eski Neandertal soyları büyük ölçüde yok olurken yerlerini hızla yayılan bu yeni, homojen grup aldı.

Yok Oluşa Yakın Nüfus Çöküşü

Araştırma, Neandertallerin tarih sahnesinden silinmeden hemen önce nüfus büyüklüğünde keskin bir düşüş olduğunu ortaya koyuyor. Makaleye göre, etkin nüfus büyüklüğü yaklaşık 45 bin yıl önce azalmaya başladı ve 42 bin yıl önce en düşük seviyeye ulaştı. Bu durum, türün nihai yok oluşundan kısa süre önce gerçekleşti.

Bilim insanları, genetik verileri 130 bin yıl öncesine kadar uzanan geniş bir arkeolojik veri setiyle (ROAD veri tabanı) birleştirerek, Neandertallerin DNA'sındaki değişimlerin yanı sıra kullandıkları alet teknolojileri ve yaşam alanlarının iklim değişiklikleriyle nasıl daralıp genişlediğini net biçimde ortaya koydu. Bu çalışma, iklim değişikliği ve çevresel zorluklar bağlamında önemli bilgiler sunuyor.

Uzman Görüşü

Almanya'daki Tübingen Üniversitesi'nden paleogenetikçi ve çalışmanın kıdemli yazarı Cosimo Posth, Livescience'a verdiği röportajda, "Bulgularımız, Neandertallerin Akdeniz'e göç ettiğini göstermiyor," dedi. "Kuzey Avrupa'daki Neandertal gruplarının yok olduğunu, ancak güneybatı Fransa'da bulunan bir grubun iklim değişikliklerinden sağ kurtulduğunu ve daha geniş alanlara yayıldığını düşünüyoruz. Neandertaller pek çok buzul çağı yaşamıştı, fakat sonuncusu hayatta kalmaları açısından çok zorluydu."

Çalışmanın Önemi

Bu araştırma, Neandertallerin yok oluşunun ani bir olaydan ziyade, binlerce yıl süren iklimsel zorluklar, nüfus daralmaları ve yeniden genişleme döngülerinin sonucu olduğunu ortaya koyuyor. Avrupa'daki genetik çeşitliliğin son dönemde ciddi şekilde azalması, türün çevresel değişimlere karşı ne denli kırılgan hale geldiğini gösteriyor.

Neandertaller, günümüzde yaşayan Homo sapiens'in en yakın akrabalarından biri olup soyları yaklaşık 500 bin yıl önce ayrıldı. Bir zamanlar Avrupa ve Avrasya'nın geniş bölgelerine yayılan Neandertallerin soyları, 40 bin yıl önce tamamen tükendi. Bu süreç, su yönetimi ve çevresel sürdürülebilirlik konularıyla da ilişkilendirilebilir.