2017 yılında Emine Erdoğan'ın himayesinde başlatılan ve Çevre, Şehircilik ve İklim Değişikliği Bakanlığı tarafından sürdürülen Sıfır Atık Projesi, sürdürülebilir kalkınma ilkeleri doğrultusunda atıkların kontrol altına alınmasını ve gelecek nesillere temiz bir çevre bırakılmasını hedefliyor.

Birleşmiş Milletler (BM) Genel Kurulu'nda 14 Aralık 2022'de Türkiye'nin ana sunuculuğunda, 105 ülkenin ortak sunuculuğunda gerçekleştirilen oylamayla 30 Mart günü Uluslararası Sıfır Atık Günü olarak kabul edildi.

Uluslararası Etkinlikler ve Temalar

2023 yılında "Yeterince Var" sloganıyla 30 Mart Uluslararası Sıfır Atık Günü'nde, Moda ve Tekstilde Sıfır Atığa Doğru temasıyla 81 ilde ve yurt dışı temsilciliklerde geri dönüşüm ve sürdürülebilir moda etkinlikleri düzenlendi. 2024 yılında ise etkinliklerin ana başlıkları arasında gıda israfı ile Türkiye'nin COP31 Başkanlığı ve ev sahipliği süreci yer aldı. BM New York Genel Merkezi başta olmak üzere çeşitli BM Daimi Temsilcilikleri ve büyükelçiliklerde de bu kapsamda faaliyetler gerçekleştirildi.

Projeden Sağlanan Kazanımlar

Başlangıcından itibaren Sıfır Atık Hareketi, çevre dostu enerji kullanımı, sera gazı salınımı ve atık depolama alanlarında önemli tasarruflar sağladı. Bugüne kadar 217 bin bina ve yerleşkede Sıfır Atık Yönetim Sistemi uygulandı. 2017'de yüzde 13 olan geri kazanım oranı, 2024'te yüzde 36,08'e, 2025'te ise yüzde 37,53'e yükseldi. Türkiye, 2035 yılında bu oranı yüzde 60'a, 2053 yılında ise yüzde 70'e çıkarmayı hedefliyor.

Eğitim ve Uluslararası İşbirlikleri

28 milyon kişiye sıfır atık eğitimi verildi. Uluslararası Sıfır Atık Şehir Ağı'na Türkiye'den 20 belediye dahil oldu. Ayrıca, Kirliliğe Karşı Sıfır Atığa Geçiş Girişimi Projesi Kocaeli'de başlatıldı. Nisan ayında, plastik kullanımını azaltmaya yönelik projeler kapsamında kadın kooperatifleriyle işbirliği yapılması planlanıyor.

Milli Eğitim Bakanlığı ile işbirliği içinde, okul öncesinden lise seviyesine kadar farklı öğretim programları oluşturuldu ve Sıfır Atık Eğitim Portalı aracılığıyla yaklaşık 1.134.500 çocuğa ulaşıldı. Basketbol kulüpleri ile yapılan protokollerle spor alanında da farkındalık sağlandı.

BM Yüksek Düzeyli Danışma Kurulu ve Küresel Girişimler

Emine Erdoğan, 12 Nisan 2023'te kurulan BM Sıfır Atık Yüksek Düzeyli Şahsiyetler Danışma Kurulu'nun başkanlığını üstlendi. Kurulun üyeleri arasında BM Genel Sekreter Yardımcısı Guy Bernard Ryder ve çeşitli ülkelerden temsilciler yer alıyor. Kurulun toplantıları İstanbul ve New York'ta gerçekleştirildi.

BM 78. Genel Kurulu kapsamında Emine Erdoğan'ın öncülüğünde düzenlenen etkinlikte Cumhurbaşkanı Recep Tayyip Erdoğan, Küresel Sıfır Atık İyi Niyet Beyanı'na ilk imzayı attı. Şu ana kadar 131 ülkeden 438 binden fazla gönüllü çevrim içi olarak bu beyanı imzaladı.

Uluslararası Ödüller ve Forumu

Sıfır Atık Projesi, FAO (2018), UNDP ve UN-Habitat (2021), Akdeniz Parlamenterler Meclisi ve Dünya Bankası (2022), Akdeniz Parlamenterler Meclisi (2024) ve Green Organization (2026) gibi uluslararası kuruluşlardan toplam yedi ödül aldı.

17-19 Ekim tarihlerinde, Emine Erdoğan'ın himayelerinde düzenlenen Uluslararası Sıfır Atık Forumu'nda 60'tan fazla konuşmacı, 100'ü aşkın ülke temsilcisi ve 118 kurum yer aldı. Forumda sürdürülebilirlik, döngüsel ekonomi ve iklim dostu politikalar ele alındı.

Atık Miktarı ve Ekonomik Katkı

2017-2025 döneminde 36,1 milyon ton kağıt-karton, 10,2 milyon ton plastik, 3,5 milyon ton cam, 9,6 milyon ton metal ve 30,6 milyon ton organik ve diğer geri kazanılabilir atık olmak üzere toplam 90 milyon ton atık geri dönüştürüldü. Bu sayede ülke ekonomisine 365 milyar lira katkı sağlandı.

Atıklardan sağlanan enerji tasarrufu, İstanbul'un iki yıllık su tüketimine eşdeğer 2 trilyon litre su tasarrufu, 60 milyar litre petrol tasarrufu ile 55 bin futbol sahası büyüklüğünde alanın atık depolama için kullanılmaması mümkün oldu. Ayrıca 613 milyon ağacın kesilmesi önlendi ve yaklaşık 180 milyon ton sera gazı salımı engellendi.

Sıfır Atık Mavi Hareketi ve Deniz Temizliği

2019'da başlatılan Sıfır Atık Mavi Hareketi kapsamında 28 kıyı ilinde deniz çöpleri toplanmakta, 64 lisanslı atık alım gemisi ve 183 atık kabul tesisiyle 348 kıyı tesisinde hizmet verilmektedir. 2025 yılı itibarıyla yaklaşık 325 bin ton deniz çöpleri toplanarak bertaraf edildi. Türkiye, 577 mavi bayraklı plajla dünya sıralamasında üçüncü sırada yer aldı.

Fethiye-Göcek Özel Çevre Koruma Bölgesi'nde hayata geçirilen Mapa-Şamandıra Projesi ile 17 koyda 856 tekneye hizmet veriliyor. Tekneler için deria.gov.tr ve mobil uygulama üzerinden konaklama rezervasyonu yapılabiliyor.

Depozito Yönetim Sistemi ve Yeni Düzenlemeler

Ocak 2025'te Sakarya'da başlayan pilot uygulamanın ardından Depozito Yönetim Sistemi 53 ilde kullanıma sunuldu. 834 depozito iade makinesi ile 13 Mart itibarıyla 117 bin kullanıcı sisteme kayıtlı. Şimdiye kadar 12,5 milyon ambalaj iade edildi; bunların yüzde 64'ü PET, yüzde 31'i cam, yüzde 5'i alüminyum.

Geri dönüşümden elde edilen yaklaşık 3 milyon lira doğrudan hammadde geliri sağlandı. Sistem ayrıca enerji tasarrufu, ithalatın azaltılması ve yeni istihdam alanları yaratılması açısından önemli katkılar sunuyor.

Bakanlık, tek kullanımlık plastik ürünlerin kullanımının yasaklanmasına yönelik yeni yönetmelik taslağını kurum görüşlerine açmaya hazırlanıyor. Bu kapsamda plastik çatal, bıçak, kaşık, tabak, pipet gibi ürünlerin piyasaya arzına son verilecek. Böylece yıllık 1,5 milyon ton karbondioksit salımı engellenerek 1,5 milyar lira atık yönetim maliyetinden tasarruf sağlanacak.