Orta Doğu'daki çatışmaların petrol fiyatlarını artırmasıyla birlikte, Rusya bir kez daha Avrupa Birliği (AB) ile Amerika Birleşik Devletleri (ABD) arasındaki görüş ayrılıklarını derinleştiriyor. ABD Başkanı Donald Trump, küresel petrol fiyatlarını düşürmek, yatırımcı endişelerini azaltmak ve savaşın etkilerini kontrol altına almak amacıyla ABD'nin yabancı petrol yaptırımlarını geçici olarak kaldırmayı önerdi.

Trump, 9 Mart Pazartesi günü yaptığı açıklamada, "Bazı ülkeler üzerinde yaptırımlarımız var. Durum düzelene kadar bu yaptırımları kaldıracağız," dedi. Ayrıca, barış sağlanırsa bu yaptırımlara ihtiyaç kalmayabileceğini belirtti. Hangi ülkelerin bu kolaylıktan yararlanacağına dair herhangi bir isim vermedi, ancak sözleri genel bir yaklaşımı işaret etti.

ABD'nin Yaptırımları ve Rusya'nın Konumu

ABD halen İran, Venezuela, Suriye, Kuzey Kore ve özellikle Rusya'ya petrol ticaretine yönelik yaptırımlar uyguluyor. Trump'ın basın toplantısından önce Rusya Devlet Başkanı Vladimir Putin ile yaptığı telefon görüşmesi, Moskova'nın bu politika değişikliğinden en fazla fayda sağlayacak taraflardan biri olabileceği spekülasyonlarını artırdı. Geçen hafta Washington, Hindistan'ın denizde mahsur kalan Rus ham petrolünü satın alabilmesi için geçici bir muafiyet tanımıştı. Bu, Trump yönetimi için Yeni Delhi'nin Ural petrolü alımını durdurma kararını bozan önemli bir adım oldu.

AB'nin Tepkisi ve Yaptırım Politikası

Brüksel'deki yetkililer, AB'nin mevcut politika çizgisinde ısrarcı olduklarını belirtiyor. Avrupa Komisyonu'nun Ekonomiden Sorumlu Üyesi Valdis Dombrovskis, 10 Mart Salı günü bir bakanlar toplantısının ardından yaptığı açıklamada, "AB açısından durum çok açık: Rusya'ya maksimum baskı uygulanmaya devam edilmeli. Petrol ve gaz fiyatlarındaki artış, Rusya'ya ek gelir sağlayabilir," dedi. Dombrovskis, bunun Rusya'nın savaş kapasitesini güçlendirip Ukrayna'yı zayıflatacağını ve ABD ile İsrail'in İran'daki hedeflerini de olumsuz etkileyeceğini vurguladı.

Trump'ın önerisinin 2022'den beri yürürlükte olan G7'nin Rus petrolüne uyguladığı fiyat tavanını ihlal edip etmeyeceği sorusuna ise Dombrovskis, bu tür tedbirlerin etkin şekilde uygulanması gerektiğini söyledi. Ayrıca, fiyat tavanının petrol fiyatlarını aşağı çekmede etkili olduğunu belirtti.

Yaptırımların Etkisi ve AB-ABD İlişkileri

Trump'ın yeniden seçilmesinden sonra, birçok Avrupalı lider ABD Başkanı'nı desteklemekte zorlandı. Putin'e yönelik olumlu ifadeleri ve Ukrayna Devlet Başkanı Volodimir Zelenskiy'e yönelik eleştirileri, Avrupa başkentlerinde endişe ve zaman zaman öfkeye yol açtı. Fransa Cumhurbaşkanı Emmanuel Macron ve Almanya Başbakanı Friedrich Merz gibi AB liderleri, Trump'a Rus ekonomisine daha fazla baskı yapması ve böylece savaş bütçesini zayıflatması için baskı yaptı.

Bu baskılar, 2025 yılında ABD'nin Rusya'nın en büyük petrol şirketleri Rosneft ve Lukoil'e yaptırım uygulamasıyla sonuçlandı. Amerikan dolarının egemenliği ve ikincil yaptırımların olasılığı, alıcıları korkuttu ve Ural petrolü fiyatlarını düşürdü. Enerji ve Temiz Hava Araştırma Merkezi'ne (CREA) göre, Rusya'nın ham petrol satışlarından elde ettiği gelir 2025 yılında bir önceki yıla göre %18 azaldı.

Yeni Yaptırım Paketleri ve AB Ülkelerinin Endişeleri

Brüksel, Şubat ayında Rus ham petrolüne yönelik denizcilik hizmetlerini (sigorta, bankacılık, nakliye) tamamen yasaklayan yeni bir yaptırım paketi açıkladı. Bu önlem, G7'nin varil başına 44,10 dolar olarak belirlediği fiyat tavanının yerine geçerek Urals petrolünü taşıyan gemilerin maliyetlerini artırmayı hedefliyor.

Yunanistan ve Malta gibi güçlü denizcilik sektörlerine sahip iki AB ülkesi, önlemle ilgili endişelerini dile getirmiş ancak diğer G7 üyelerinin de benzer adımlar atması koşuluyla bu tutumlarından vazgeçtiler. G7 üyeleri ise pozisyonları hakkında sessiz kaldı.

Dombrovskis, "Bizim görüşümüz, G7 fiyat tavanını uygulamaya devam etmemiz ve tam bir denizcilik hizmetleri yasağına doğru ilerlememiz gerektiği yönünde," dedi. Ancak yaptırım politikası belirsizliğini sürdürüyor; Macaristan ve Slovakya, Ukrayna ile Druzhba boru hattı anlaşmazlığı nedeniyle 20. yaptırım paketini veto etti.

Macaristan ve Rusya'dan Yaptırımlara Karşı Açıklamalar

10 Mart'ta Macaristan Başbakanı Viktor Orbán, Komisyon'a Rus enerjisine yönelik yaptırımların gözden geçirilmesi ve askıya alınması çağrısında bulundu. Ülkesi, Rus petrol ve doğalgaz alımlarında yaptırımlardan muaf tutulmaya devam ediyor.

Aynı gün Vladimir Putin, Rusya'nın "siyasi baskılardan uzak" bir şekilde Avrupa'ya fosil yakıt ihracatını yeniden başlatmaya hazır olduğunu açıkladı. Bu açıklama, petrol fiyatlarındaki ani yükselişin sağladığı ticari fırsatlar ve savaş bütçesine taze kaynak sağlama ihtimali dikkate alındığında şaşırtıcı olmadı.

Piyasa Analistlerinin Görüşleri

CREA'da kıdemli analist Isaac Levi, piyasa bozulmasının "dolaylı etkilerini" tetikleyebileceğini belirterek, Orta Doğu'ya bağımlı olan Asya ülkelerinin alternatif tedarikçilere yönelebileceğini ve Moskova'nın daha ucuz tekliflerinin rakiplerine üstünlük sağlayabileceğini ifade etti.

Levi, Euronews'e yaptığı açıklamada, "Kriz ne kadar uzun sürerse, Rus petrol gelirlerinin artma ihtimali o kadar yüksek olur. Bazı Rus yetkililer de bunu bekliyor. Eğer yaptırımlardan muafiyet tanınırsa, fiyat indirimi daralacak ve Rusya'nın petrol ihracat gelirleri yükselecektir," dedi.

Bu gelişmeler, ABD-İran gerilimi ve Hürmüz Boğazı'nın enerji güvenliği üzerindeki etkiler ile bağlantılı olarak bölgesel enerji piyasalarındaki riskleri artırıyor.

Trump'ın petrol yaptırımlarını geçici olarak kaldırma önerisi, Trump'ın savaş açıklamalarının ekonomik etkileri bağlamında da önemli bir gelişme olarak değerlendiriliyor.

Brüksel'in Rusya'ya yönelik yaptırım politikası ve G7 fiyat tavanı uygulaması, Trump'ın piyasalarda yarattığı dalgalanmalar ile birlikte küresel enerji piyasalarının istikrarı açısından kritik bir rol oynuyor.