Polonya Başbakanı Donald Tusk, aşırı sağ ve popülist partilerin yükselişi nedeniyle ülkesinin Avrupa Birliği'nden ayrılma riskiyle karşı karşıya olduğunu açıkladı. Tusk, özellikle Rusya, ABD'deki MAGA hareketi destekçileri ve Macaristan Başbakanı Viktor Orban liderliğindeki Avrupa sağının, AB'yi hedef aldığını belirtti.

Tusk, sosyal medya platformu X üzerinden yaptığı açıklamada, Polonya'nın AB'den çıkmasının "bir felaket" olacağını vurguladı ve "Onları durdurmak için her şeyi yapacağım" dedi.

Politik Gerilim ve Yasa Veto

Başbakan Tusk'un bu açıklamaları, sağ popülist Hukuk ve Adalet Partisi'ne (PiS) yakın Cumhurbaşkanı Karol Nawrocki'nin, Polonya'nın SAFE programı kapsamında AB'den yaklaşık 44 milyar euro tutarında savunma kredisi almasını sağlayacak yasayı veto etmesinin ardından geldi. Tusk, Nawrocki’nin kararlarını geçersiz kılmak amacıyla girişimlerde bulunuyor. Nawrocki, Tusk’un, Varşova ile Brüksel arasındaki ilişkileri güçlendirmeye çalıştığı dönemde başlıca rakibi konumunda bulunuyor.

Toplumsal Tartışmalar ve Yanıltıcı Videolar

Tusk’un uyarıları, sosyal medyada Polonya'nın gerçekten AB'den ayrılıp ayrılmayacağına dair tartışmaları alevlendirdi. Ayrıca, genç kadınların AB’den çıkmayı savunduğu ve aşırı sağ söylemleri yansıtan yapay zeka destekli TikTok videoları yayıldı. Polonya’daki doğrulama kuruluşları bu videoları yalanladı. Videolar pek çok kez izlendi ve genç nesil arasında AB karşıtı görüşlerin yayılmasını amaçlıyor gibi görünüyor.

‘Polexit’ Hukuki Durumu ve Olasılıkları

Şu anda Polonya’nın AB’den ayrılması yönünde resmi bir yasal adım bulunmuyor. Brexit örneğinde olduğu gibi, bir üye ülkenin AB’den çıkması için Lizbon Antlaşması’nın 50. maddesini tetiklemesi gerekiyor. Polonya henüz böyle bir girişimde bulunmadı. Tusk ise 2017’de AB Konseyi Başkanı olarak Brexit sürecinde İngiltere’nin 50. maddeyi yürürlüğe koyma mektubunu almıştı.

Ancak Polonya’daki sağcı muhalefetin AB ile entegrasyonu engellemeye çalıştığı biliniyor. Nawrocki ve PiS partisi, AB’nin yalnızca bir ticaret bloğu olarak kalmasını ve Polonya egemenliğine müdahale etmemesini savunurken, daha küçük aşırı sağcı Konfederasyon partisi ise AB’den ayrılmayı açıkça talep ediyor.

Bazı uzmanlar, Polonya’nın AB’de kalmaya devam edeceğini ancak AB yasalarının otoritesini tanımayacağı bir “hukuki Polexit” ihtimalinden söz ediyor. Örnek olarak, 2021 yılında Polonya Anayasa Mahkemesi’nin bazı AB yasalarını anayasaya aykırı bularak Polonya yasalarının üstün olduğunu hükmettiği karar gösteriliyor; bu tür kararlar sonraki yıllarda da uygulandı.

Polonyalıların AB Üyeliğine Bakışı

Kamuoyu araştırmaları, Polonyalıların büyük çoğunluğunun AB üyeliğini desteklediğini ortaya koyuyor. Polonya Kamuoyu Araştırma Merkezi'nin yakın tarihli anketine göre, vatandaşların yüzde 82'si AB üyeliğini olumlu bulurken, yüzde 14'ü karşı çıkıyor. Bu oranlar geçen yıl ile neredeyse aynı kaldı.

Ancak Polonyalılar, ülkelerinin AB ile entegrasyon seviyesinde görüş ayrılığı içinde. Yüzde 26'sı daha derin bağlar isterken, yüzde 23'ü daha fazla özerklik talep ediyor; yüzde 32'lik bir kesim ise mevcut durumu korumayı tercih ediyor.

Aynı araştırmada, Polonya vatandaşlarının yüzde 62'si varsayımsal bir 'Polexit'in ülkelerine zarar vereceğini düşünürken, sadece yüzde 9'u böyle bir adımın fayda sağlayacağını belirtiyor.

Siyasi Görünüm

Tusk'un uyarıları, ülkede artan siyasi çatışmayı yansıtıyor ancak AB'den ayrılmak için gerekli siyasi güç veya parlamento çoğunluğu şu an için mevcut görünmüyor.