Antalya'nın Aksu ilçesindeki Perge Antik Kenti, Roma döneminde Anadolu'nun en planlı şehirlerinden biri olarak bilinirken, son arkeolojik kazılar önemli bir tarihi keşfe sahne oldu. Pamfilya Bölgesi'nin başkentlerinden biri olan Perge'de, Kültür ve Turizm Bakanlığı'nın Geleceğe Miras projesi dahilinde yürütülen kazılar hız kazandı.

2023-2025 kazı sezonlarında ortaya çıkarılan buluntular, stadyum-amfitiyatro kompleksinin tamamıyla gün yüzüne çıkarılmasını sağladı. Önceki bulguları doğrulayıp genişleten yeni mimari ve arkeolojik kanıtlar, arenaya açılan ve vahşi hayvanların insanları parçalaması için kullanılan "ölüm kapıları"nın varlığını da belgeledi.

İmparator Tacitus Döneminde Arenaya Dönüşüm

İstanbul Üniversitesi Kazı Başkan Yardımcısı Dr. Aytaç Dönmez'in Oxford Arkeoloji Dergisi'nde Şubat 2026'da yayımlanan araştırmasına göre, birinci yüzyılda inşa edilen stadyum-amfitiyatro kompleksi, Milattan Sonra 275-276 yıllarında Perge'de bulunan İmparator Tacitus'un saltanatı sırasında arenaya çevrildi.

Bu dönüşümle birlikte, Roma döneminde hayvanlarla gerçekleştirilen idamların nasıl organize edildiğine dair önemli mimari veriler elde edildi. Dr. Dönmez, Hürriyet'e yaptığı açıklamada, arenadaki kaidelerin geçen yıl dünyada ilk kez mimari olarak ortaya çıkarıldığını belirtti.

Kanlı Dövüşler ve İnfaz Mekanizması

Dr. Dönmez, Yunanların tragedya sahnelerken veya stadyumlarda koşu ve müzik gibi etkinlikler düzenlediğini, Roma'nın ise daha çok kanlı dövüş ve görsel oyunları tercih ettiğini vurguladı. Stadyumun üçüncü yüzyıl sonlarında amfitiyatroya dönüştürüldüğünü ve seyirci girişlerinin hayvan hücrelerine çevrildiğini söyledi.

Bu hücrelerde kapılar ve mekanizmalar bulunuyor; hayvanlar bu kapılardan salınarak suçluları parçalamak üzere arenaya indiriliyordu. Suçlular bazen çarmıha geriliyor, bazen platforma çıkarılarak hayvanların saldırısına maruz kalıyordu. Bu infazlar sırasında suçlular mitolojik karakterlere büründürülüyordu; Herakles veya Orpheus gibi. Bu figürler mitolojide ölümsüz kahramanlar olarak görülse de arenada adaletin tecelli ettiği ölüm sahnelerinin simgesi haline geliyordu.

Roma Arkeolojisinde İlk: Vahşi Hayvanların Salındığı "Giyotin" Kapılar

Perge'de yan yana beş hayvan kapısı keşfedildi. Dr. Dönmez, bu kapıların giyotin tarzında açıldığını ve vahşi hayvanların buradan arenaya bırakıldığını belirtti. Marcus Cicero'nun da kaydettiği üzere, Pamfilya Kaplanı ve Anadolu Parsı gibi hayvanlar bu infazlarda yaygın şekilde kullanılıyordu. Kazılarda ayrıca çok sayıda köpek kemiği bulundu.

Cezalandırılan kişiler, bu arenada bulunan kaidelere çarmıha gerilerek idam edilmekteydi. Elde edilen bu veriler, Roma arkeoloji tarihine hayvanlarla düzenlenen idamların organizasyonuna ilişkin önemli bir ışık tutuyor. Benzer şekilde, Meksika'da 8 bin yıllık tören amaçlı defin alanı keşfi gibi arkeolojik buluntular, insanlık tarihine ışık tutuyor.