Ortadoğu, yeniden küresel siyasetin merkez üssü haline geldi. ABD'nin İran'a yönelik artan askeri baskısı, sadece bölgesel bir kriz olmaktan çıkarak, küresel güç dengelerinin yeniden şekillendiği bir sürecin parçası haline geldi.

Küresel Güç Dengelerindeki Değişim

Bugün yaşananlar, yalnızca Washington ile Tahran arasında bir gerilim değil; çok kutuplu dünyanın nasıl oluşacağına dair kritik bir test niteliğinde. Son yıllarda Çin ve Rusya'nın İran'a sağladığı destek, geleneksel karşıtlıkların ötesinde bir dayanışma örneği sunuyor. Ekonomik anlaşmalar ve askeri iş birlikleri, Avrasya merkezli yeni bir stratejik eksenin ortaya çıktığını gösteriyor.

Bu gelişmeler, ABD'nin uzun süredir devam ettirdiği tek kutuplu güç yapısına karşı bir denge arayışını beraberinde getiriyor. Ancak Moskova ve Pekin'in desteği tamamen koşulsuz değil. Her iki ülke de İran'ın tamamen yalnız kalmasını istemekle birlikte, doğrudan askeri çatışmaya girmeyi tercih etmiyorlar. Bu durum, ideolojik bir ittifaktan çok çıkar temelli bir ortaklık görünümü oluşturuyor.

İran'ın Asimetrik Savaş Stratejisi

Tahran yönetimi, ABD ile klasik askeri güç yarışında rekabet edemeyeceğinin farkında olarak "asimetrik savaş" yaklaşımını benimsemeye hazırlanıyor. Hürmüz Boğazı gibi stratejik ve dar geçitlerde kullanılan gemisavar füzeler, insansız hava araçları ve hızlı deniz unsurları, maliyet açısından daha düşük ancak etkili caydırıcı silahlar olarak öne çıkıyor.

Modern savaş doktrinleri, sadece ateş gücüne değil, aynı zamanda maliyet etkinliğine de önem veriyor. Milyarlarca dolarlık sistemlerin, çok daha ekonomik ama hassas silahlarla tehdit edilmesi, savaşın doğasını köklü biçimde değiştiriyor. İran'ın mesajı net: "Büyük güç olmanız gerekmez; doğru yerde doğru araçlara sahip olmak yeterlidir."

ABD'nin Askeri ve Diplomatik Hamleleri

Washington'un bölgeye yaptığı askeri yığılma, sadece olası bir saldırı hazırlığı değil, aynı zamanda diplomatik baskının bir parçası olarak görülüyor. ABD'nin amacı, askeri gücünü masadaki pazarlıkların bir unsuru olarak kullanmak. Ancak bu tür adımlar bazen beklenmedik sonuçlara yol açabiliyor. Bu bağlamda, ABD'nin Katar ve Bahreyn üslerinden yüzlerce askeri tahliye etmesi bölgedeki askeri hareketliliğin önemli bir göstergesi olarak değerlendiriliyor.

Enerji Güvenliği ve Türkiye'nin Rolü

Gerilimin tırmanması halinde en kritik konulardan biri enerji güvenliği olacak. Hürmüz Boğazı'nda yaşanacak herhangi bir kriz, sadece bölge ülkelerini değil, küresel ekonomiyi de doğrudan etkileyecek. Bu nedenle Körfez'deki her gelişme, petrol fiyatlarının dalgalanması nedeniyle dünya ekonomilerine yansıyacak.

Bu noktada Türkiye'nin konumu öne çıkıyor. NATO üyesi olarak Batı ittifakının parçası ve bölgesel istikrarı önceliklendiren bir lider ülke olarak Türkiye, ilgili ülkelerle dostluk ve arabuluculuk yeteneğiyle dikkat çekiyor. Olası savaş durumunda, göç hareketleri ve ekonomik dalgalanmalar gibi olumsuz etkiler Türkiye'yi de etkileyebilir. Bu nedenle Türkiye'nin "aktif tarafsızlık" olarak tanımlanabilecek bir denge politikası izlemesi sürpriz olmayacak.

Sonuç ve Değerlendirme

Ortadoğu'da yaşanan gelişmeler, sadece askeri güç gösterisinden ibaret olmayıp, perde arkasında yeni dünya düzeninin sınırlarının çizilmesine yönelik bir ön yoklama olarak değerlendiriliyor. Savaş ihtimali konuşulsa da diplomasinin ve müzakerelerin tamamen devre dışı kalmayacağı açık.

Uzun yıllardır siyasette uygulanan stratejilerden biri, güçlü tarafın bazen savaşı değil, pazarlık masasında avantaj sağlamak için savaş tehdidini kullanmasıdır. Dünyadaki her gelişme, küresel siyasetin geleceğine dair mesajlar taşırken, hem güç gösterisini hem de denge arayışını gözler önüne seriyor.

Prof. Dr. (İnş. Müh.), Doç. Dr. (UA. İliş.) Ata ATUN
Akademisyen, Girne Amerikan Üniversitesi
KKTC Cumhuriyet Meclisi 1. Dönem Milletvekili