İran, ABD ile ekonomik açıdan her iki taraf için de avantaj sağlayacak bir nükleer anlaşma üzerinde uzlaşma arayışında olduğunu açıkladı. Bu değerlendirme, ikinci tur müzakereler öncesinde İran Dışişleri Bakanlığı yetkililerinden geldi.

İki ülke, Tahran’ın nükleer programı nedeniyle yıllardır süren anlaşmazlığı çözmek ve yeni bir askeri çatışmayı önlemek amacıyla bu ayın başında müzakereleri yeniden başlatmıştı. Reuters'a konuşan ABD yetkilileri, görüşmeler başarısız olursa bölgeye ikinci bir uçak gemisi gönderildiğini ve uzun süreli askeri operasyon planlarının hazırlandığını belirtti.

ABD'nin Diplomasi ve Güvenlik Yaklaşımı

ABD Dışişleri Bakanı Marco Rubio, Bratislava'da düzenlenen basın toplantısında, Başkan Donald Trump’ın diplomasiyi tercih ettiğini ancak bunun gerçekleşmeyebileceğini açıkça ifade etti. Rubio, "İran'la şimdiye kadar başarılı bir anlaşma yapılmadı ancak biz deneyeceğiz," dedi.

İran’dan Uzlaşmacı Mesajlar

İran, ABD güçlerinin saldırısı durumunda Orta Doğu’daki ABD üslerini hedef alabileceği tehdidini sürdürürken, Pazar günü daha uzlaşmacı bir tutum sergiledi. İran Dışişleri Bakanlığı yetkilisi Hamid Ghanbari, yarı resmi Fars Haber Ajansı’na verdiği demeçte, anlaşmanın kalıcı olabilmesi için ABD’nin hızlı ve yüksek ekonomik kazanç sağlaması gerektiğini söyledi.

Ghanbari, müzakerelerde petrol ve doğalgaz sahaları, ortak enerji projeleri, madencilik yatırımları ve uçak alımlarının gündemde olduğunu belirtti. Ayrıca 2015 yılında dünya güçleriyle yapılan nükleer anlaşmanın ABD’nin ekonomik çıkarlarını garanti altına alamadığını savundu.

Geçmiş Anlaşmalar ve Güncel Gelişmeler

Trump, 2018’de ABD’yi 2015 anlaşmasından çekmiş ve İran’a karşı kaldırılan yaptırımları yeniden uygulamaya koymuştu. Reuters’a konuşan bir kaynak, ABD heyetinde bulunan Steve Witkoff ve Jared Kushner’ın Salı günü Cenevre’de İranlı yetkililerle görüşeceğini bildirdi. Bu görüşme, üst düzey bir İran yetkilisi tarafından da doğrulandı.

2015’teki nükleer anlaşma çok taraflı yapılırken, şu anki görüşmeler sadece İran ve ABD arasında gerçekleştiriliyor ve süreçte Umman arabuluculuk yapıyor.

İran’dan Net Açıklamalar

İran Dışişleri Bakanı Abbas Arakçı, dolaylı nükleer görüşmelere katılmak ve Uluslararası Atom Enerjisi Ajansı (IAEA) Başkanı ile görüşmek üzere Tahran’dan Cenevre’ye gitti. Dışişleri Bakan Yardımcısı Mecid Taht Revancı, yaptırımlar kaldırılırsa nükleer programda uzlaşmaya açık olduklarını belirtti. Bu açıklama, İran Dışişleri Bakan Yardımcısı Mecid Taht Revancı'nın müzakerelerle ilgili değerlendirmeleri ile paralellik gösteriyor.

BBC’ye konuşan Takht-Ravancı, anlaşma isteğinin kanıtlanması sorumluluğunun ABD’de olduğunu söyledi. İran, en yüksek seviyede zenginleştirilmiş uranyumu seyreltebileceğini ancak tamamen uranyum zenginleştirmeyi bırakmayacağını vurguladı.

Washington yönetimi, İran’daki zenginleştirme faaliyetlerini potansiyel nükleer silah üretimi olarak görüyor. İran ise nükleer silah geliştirme iddialarını reddediyor.

Bölgesel Gerginlik ve Ekonomik Baskılar

Haziran ayında ABD ve İsrail, İran’ın nükleer tesislerine yönelik hava saldırılarına katılmıştı. ABD ayrıca İran üzerindeki ekonomik baskısını artırıyor.

Beyaz Saray’da bu hafta gerçekleşen bir görüşmede, Başkan Trump ile İsrail Başbakanı Benyamin Netanyahu, İran’ın Çin’e petrol ihracatını azaltmaya yönelik çalışmalar konusunda mutabakata vardı. Axios’un duyurduğu bilgiye göre, Çin İran petrol ihracatının %80’inden fazlasını satın alıyor. Bu ticarette yaşanacak azalma, İran’ın petrol gelirlerinde ciddi bir düşüşe yol açabilir. Bu durum, Çin ve Almanya arasındaki stratejik işbirliği ve ekonomik ilişkiler bağlamında bölgesel ekonomik dengeleri etkileyebilir.