İspanya, ABD'nin ülkesindeki askeri üsleri İran'a yönelik saldırılarda kullanma talebini reddetti. Bu karar, İspanya Başbakanı Pedro Sanchez'in hükümeti tarafından açıklandı ve iki ülke arasında önemli bir diplomatik gerilime yol açtı.

ABD Başkanı Donald Trump, 3 Mart Salı günü yaptığı açıklamada, İspanya ile tüm ticari ilişkileri askıya alacaklarını duyurdu. Trump, "İspanya ile hiçbir ilgimiz olmasını istemiyoruz" ifadelerini kullandı.

İspanya'nın Tutumu ve Gerekçeleri

Başbakan Sanchez, Trump'ın ticareti durdurma tehdidine karşılık olarak, İspanya'nın tavrını "savaşa hayır" şeklinde özetledi. 2003 Irak işgaline atıf yapan Sanchez, geçmişte yapılan hataların tekrarlanmaması gerektiğini vurguladı ve o savaşın bölgedeki istikrarsızlığı artırdığını belirtti.

İspanya Dışişleri Bakanı Jose Manuel Albares, 2 Mart'ta yaptığı açıklamada, ABD'nin Morón de la Frontera hava üssü ve Rota deniz üssünü kullanma talebinin iki ülke arasındaki askeri iş birliği anlaşmasının kapsamı dışında olduğunu söyledi. Albares, bu üslerin BM kararlarına uymayan herhangi bir faaliyette kullanılmayacağını ifade etti.

Savunma Bakanı Margarita Robles ise İran'a yönelik saldırının uluslararası destek gerektirdiğini ve ABD ile İsrail'in bu konuda tek taraflı hareket ettiğini savundu. Sanchez de 1 Mart'ta yaptığı açıklamada, iki ülkenin İran'a uluslararası toplumla istişare etmeden saldırdığını belirtti.

ABD'nin Üs Kullanımı ve Son Gelişmeler

ABD, 10 adet KC-135 Stratotanker yakıt ikmal uçağını Morón ve Rota üslerinden Avrupa'daki diğer askeri tesislere taşıdı. Bu uçaklar, hava operasyonlarının sürdürülmesinde kritik öneme sahip havada yakıt ikmali yapıyor.

Trump'ın açıklamalarının ardından İspanya hükümeti, Washington'ın ticari ilişkilerini değiştirmek istemesi durumunda, özel şirketlerin özerkliği, uluslararası hukuk ve AB-ABD arasındaki ikili anlaşmalara saygı göstermesi gerektiğini belirtti. Ayrıca, İspanya'nın NATO'nun kilit üyelerinden biri olduğu ve Avrupa topraklarının savunmasına önemli katkılar sağladığı vurgulandı.

Hukuki Temeller ve Tarihsel Arka Plan

İspanya topraklarında bulunan ABD üsleri, 1953 yılında Madrid Paktları olarak bilinen anlaşmayla kurulmuştur. 1988 tarihli İkili Savunma İşbirliği Anlaşması, ABD'nin üsleri kullanabilmesi için İspanya'nın onayını şart koşmaktadır. Bu onay, uçakların geçiş ve yakıt ikmal operasyonları için de geçerlidir.

Sanchez, ABD ve İsrail'in İran'daki müdahalesini "haksız, tehlikeli ve uluslararası hukukun dışında" olarak nitelendirdi, ancak bunun İran rejimine karşı olmakla çelişmediğini belirtti.

Uzman Görüşleri ve İç Politika

Siyasi bilimci Ana Salazar, İspanyol hükümetinin tutumunun hukuki bir değerlendirmeye dayandığını, BM Güvenlik Konseyi'nin desteği olmadan yapılan askeri operasyonlar için özel izin gerektiğini ve böyle bir iznin verilmediğini ifade etti. Ayrıca, AB ülkelerinin farklı hukuki ve siyasi koşulları nedeniyle farklı tepkiler verildiğini belirtti.

Comillas Papalık Üniversitesi'nden Prof. Javier Martin Merchan, İspanya'nın bu kararı alma sebebinin hem hukuki hem de iç politika dinamikleri olduğunu söyledi. İspanyol toplumunun askeri çatışmalara katılmaya karşı güçlü bir mesafesi olduğunu ve hükümetin de Trump yönetimiyle uyumlu görünmek istemediğini vurguladı.

Geçen yıl Trump'ın yeniden Beyaz Saray'a dönmesinden bu yana, İspanya ile ABD arasında benzer anlaşmazlıklar yaşandığı da hatırlatıldı.

Başbakan Sanchez'in Açıklamaları

Sanchez, 1 Mart'ta yaptığı konuşmada, uluslararası hukukun dışındaki sistematik güç kullanımının tehlikelerine dikkat çekti. Gazze, Batı Şeria ve Venezuela'daki insan hakları ihlallerini kınadığını belirtti. Ayrıca, artan istikrarsızlık ve güvensizlik ortamının sıradan insanlar için daha adaletsiz bir dünya yaratma riskine işaret etti.

Salazar, Sanchez'in dış politikasının hem parlamentoda hem de seçmen tabanında olumlu karşılandığını söyledi. Uluslararası alanın Sanchez için çok taraflılık ve bağımsız imaj yaratma açısından bir fırsat alanı olduğunu ifade etti.

Martin Merchan ise, ABD hegemonyasının yeniden şekillendiği bir dönemde İspanya'nın ABD'den kısmen uzaklaşabileceğini, ancak bunun Atlantik İttifakı'ndan tamamen kopmak anlamına gelmeyeceğini belirtti.