İspanya ile Amerika Birleşik Devletleri arasındaki gerilim, askeri üslerin kullanımı ve ticaret alanında ciddi bir kriz boyutuna ulaştı. İspanya Başbakanı Pedro Sanchez'in hükümeti, ABD'nin ülkedeki askeri üsleri İran'a yönelik saldırılar için kullanmasına onay vermedi. Bu karara karşılık ABD Başkanı Donald Trump, 3 Mart Salı günü yaptığı açıklamada, İspanya ile tüm ticari ilişkilerin askıya alınacağını duyurdu.

Trump, İspanya'yı suçlayarak "Tüm ticareti askıya alacağız. İspanya ile hiçbir ilişkimiz olmasını istemiyoruz" ifadelerini kullandı. Sanchez ise, bu tehdide karşılık tutumlarını "savaşa hayır" şeklinde özetledi ve 2003 Irak işgaline atıfta bulunarak, "Geçmişin hataları tekrarlanmamalı" dedi. İspanya lideri, o savaşın hedeflerine ulaşamadığını, bölgedeki istikrarsızlığı artırdığını ve çok sayıda insanın hayatını olumsuz etkilediğini vurguladı.

ABD’nin İspanya’daki İki Askeri Üssü

ABD, İspanya topraklarında iki önemli üsse sahip: Endülüs bölgesindeki Morón de la Frontera hava üssü ve Rota deniz üssü. Bu tesislerde yaklaşık 8 bin Amerikan askeri görev yapıyor. İspanya hükümeti, bu üslerin İran’a yönelik saldırılar için kullanılmasına izin vermemelerinin gerekçesini, talebin iki ülke arasındaki askeri iş birliğini düzenleyen anlaşmanın kapsamına girmemesi olarak açıkladı. Bu gelişmelerle ilgili detaylar için İspanya, ABD'nin İran Saldırısında Üslerini Kullandırmayı Reddetti haberimizi inceleyebilirsiniz.

İspanya Dışişleri Bakanı Jose Manuel Albares, 2 Mart Pazartesi günü yaptığı açıklamada, "Üsler, Savunma İşbirliği anlaşmasının dışında kalan amaçlar için kullanılmıyor ve kullanılmayacak. Ayrıca Birleşmiş Milletler kararlarına uymayan faaliyetler için de kullanılmayacak" dedi. Savunma Bakanı Margarita Robles ise böyle eylemlerin uluslararası destek gerektirdiğini belirtti ve İran’a yönelik saldırının bu hukuki çerçeveye sahip olmadığını savundu. Robles, ABD ve İsrail’in uluslararası bir kararla desteklenmeden tek taraflı hareket ettiğini ifade etti.

Siyasi ve Hukuki Boyutlar

Başbakan Sanchez, 1 Mart Pazar günü yaptığı açıklamada, iki ülkenin İran’a uluslararası toplumla istişare etmeden saldırdığını söyledi. ABD’nin KC-135 Stratotanker tipi yaklaşık on hava yakıt ikmal uçağını Morón ve Rota üslerinden Avrupa’daki diğer askeri tesislere taşıdığı ise Pazartesi günü ortaya çıktı. Bu uçaklar uzun menzilli hava operasyonlarının sürdürülmesi bakımından kritik öneme sahip.

Trump’ın açıklamalarının ardından İspanya hükümeti, Washington’ın ticari ilişkileri değiştirmesi durumunda bunun özel şirketlerin özerkliği, uluslararası hukuk ve AB-ABD arasındaki ikili anlaşmalara saygı çerçevesinde yapılması gerektiğini bildirdi. Sanchez hükümeti ayrıca İspanya’nın NATO’nun kilit üyelerinden biri olduğunu ve Avrupa topraklarının savunmasına önemli katkılar sağladığını savundu.

İspanya, ABD dahil 195 ülkeye güvenilir ticaret ortağı olduğunu ve ABD ile tarihsel olarak karşılıklı faydalı ticari ilişkiler yürüttüğünü belirtti. ABD üslerinin stratejik konumu, Morón hava üssü ve Rota deniz üssü olarak NATO ve İspanyol kuvvetleriyle ortak faaliyet yürütülmesi bakımından önem taşıyor. Bu üslerin kökeni, 1953’te ABD Başkanı Dwight D. Eisenhower ile İspanya diktatörü Francisco Franco arasında imzalanan Madrid Paktları’na dayanıyor. 1988 tarihli İkili Savunma İşbirliği Anlaşması ise ABD’nin üsleri kullanabilmesi için İspanya onayını şart koşuyor.

Uzman Görüşleri ve Dış Politika

Siyaset bilimci ve İspanya Siyasi İletişim Derneği (ACOP) Başkanı Ana Salazar, İspanyol hükümetin açıklamasının hukuki bir değerlendirmeye dayandığını belirtti. Salazar’a göre, BM Güvenlik Konseyi’nin açık desteği olmadan ve ortak savunma çerçevesine dahil olmadan yapılan askeri operasyonlar için özel yetkilendirme gerekir ve bu durumda böyle bir izin verilmedi.

Salazar, Avrupa Birliği ülkelerinin farklı hukuki ve siyasi koşullara sahip olduğunu, bu yüzden farklı tepkiler görüldüğünü ifade etti. İspanya, AB içinde ABD ve İsrail’in İran operasyonuna karşı en sert tutumu benimseyen ülke oldu. Bununla birlikte İspanya, İran’ın Ortadoğu’daki saldırılarını kınamak amacıyla Madrid’deki İran büyükelçisini istişare için çağırdı; ancak benzer bir adım ABD veya İsrail temsilcileri için atılmadı.

Comillas Papalık Üniversitesi öğretim üyesi Javier Martin Merchan, İspanyol hükümetinin tutumunun arkasında hukuki gerekçelerin yanı sıra iç politika dinamiklerinin de bulunduğunu belirtiyor. Merchan, hükümetin ve parlamentodaki müttefiklerinin Trump yönetimiyle uyumlu bir görüntü vermek istemediğini, İspanyol toplumunda ise askeri çatışmalara katılmaya karşı güçlü bir mesafenin yaygın olduğunu söylüyor.

Geçmişten Günümüze İlişkiler

Trump’ın geçen yıl Beyaz Saray’a dönüşünden bu yana Sanchez ile yaşadığı ilk ciddi anlaşmazlık bu değil. Haziran ayında Trump, İspanya’yı NATO’daki diğer ülkeler gibi savunma harcamalarını GSYH’nin yüzde 5’ine çıkarmadığı için ticari yaptırımlarla tehdit etmişti.

İran’a yönelik saldırıların başlamasının ardından Sanchez, 1 Mart’ta uluslararası hukuk dışı güç kullanımının tehlikelerine dikkat çekti ve Gazze ile Batı Şeria’daki insan hakları ihlallerini kınadı. Ayrıca Venezuela’da uluslararası hukukun ihlal edilmesini de eleştirdi. İspanya lideri, dünya genelinde giderek daha istikrarsız ve adaletsiz bir ortam oluştuğunu vurguladı.

Salazar’a göre, İspanyol dış politikası iç politika açısından Sanchez için hem parlamento hem de seçmen tabanında olumlu sonuçlar verdi. Ayrıca uluslararası alan, Sanchez’in çok taraflılık yanlısı profilini öne çıkarmasına ve Brüksel’de önemli bir aktör olarak görünmesine olanak sağladı.

Merchan ise ABD hegemonyasının şekillenmekte olduğu ve uluslararası ilişkilerin çeşitlendiği bir ortamda İspanya’nın ABD’den bir derece uzaklaşabileceğini ancak bunun Atlantik İttifakı’ndan tamamen kopmak anlamına gelmeyeceğini düşünüyor.