ABD ile İran arasında ilan edilen ateşkesin üzerinden 24 saati aşkın süre geçmesine rağmen, Hürmüz Boğazı'nın güvenli deniz trafiğine yeniden açılması konusunda belirsizlik sürüyor. Başlangıçta umut veren gelişmeler yerini karmaşa ve soru işaretlerine bıraktı.

Boğazdaki Deniz Trafiği Beklenen Düzeye Ulaşmadı

İran, ateşkes süresi boyunca Hürmüz Boğazı'nda güvenli seyir sağlayacağını Salı günü duyurmuştu. Ancak ateşkesin ilk günü ve Perşembe gününe kadar beklenen petrol ve gaz tankerlerinin geçişi gerçekleşmedi. Associated Press'in gemi takip verilerine göre, Otomatik Tanımlama Sistemi (AIS) açık olan sadece dört dökme yük gemisi boğazdan geçti.

AXSMarine verileri ise ateşkesin ilk 24 saatinde boğazı geçen gemi sayısının 11 olduğunu gösteriyor. Ancak bu rakamlar, transponderlerini kapatarak İran yaptırımlarından kaçınan ve "karanlık filo" olarak adlandırılan gemileri kapsamıyor. Ayrıca bazı kaynaklar, gemilerin yanlış pozisyon bildirme ihtimaline karşı uyarıda bulunuyor.

İran'ın Tek Taraflı Tutumu ve Alternatif Rotalar

İran, Hürmüz Boğazı'na uyguladığı abluka politikasını kaldırma yönündeki tek taraflı yaklaşımını sürdürüyor. Bu sert tutum, ateşkes anlaşmasıyla çelişiyor ve Tahran'ın bölgedeki üstünlüğünü vurguluyor. Bu durum, İran'ın Hürmüz Boğazı için yeni düzenlemeleri kapsamında değerlendirilebilir.

İran Devrim Muhafızları Ordusu (DMO) Perşembe günü, deniz mayınları nedeniyle olası çarpışmalara karşı önlem olarak boğazdan geçen gemiler için alternatif deniz yollarını açıkladı. Açıklamada, deniz güvenliği kurallarına uymanın gerekliliği ve mayınlarla karşılaşma riskine karşı bilgilendirme yapıldığı belirtildi.

DMO'nun bu duyurusu, boğazdaki deniz trafiğini yönlendirme niyetini ortaya koyuyor. Ardından İran Dışişleri Bakan Yardımcısı Saeed Khatibzadeh, Hürmüz Boğazı'nın açık olduğunu ancak tüm gemilerin güvenlik amacıyla İran ile koordinasyon içinde geçiş yapması gerektiğini söyledi. Khatibzadeh, Tahran'da bir İngiliz televizyonuna verdiği röportajda, İranlı yetkililerle iletişim kuran herkesin geçiş iznine sahip olduğunu belirtti.

Uluslararası Tepkiler ve Hukuki Boyut

ABD ve İran, iki haftalık ateşkes ilanının ardından Çarşamba günü zafer açıklamalarında bulunurken, taraflar boğaz trafiğinin yeniden açılması konusunda farklı şartlar sundu. İran, anlaşma gereği Umman ile birlikte boğaz geçişleri için gemilerden ücret almaya başlayacağını ve seyir izinlerinin İran Silahlı Kuvvetleri ile koordinasyon ve teknik sınırlamalar dikkate alınarak mümkün olacağını duyurdu.

Bu karar, gemilerin doğal su yolu için hiçbir zaman ücret ödememesi ve İran'ın planlarının Birleşmiş Milletler Deniz Hukuku Sözleşmesi (UNCLOS) başta olmak üzere uluslararası anlaşmaları ihlal etmesi nedeniyle küresel çapta tepki çekti. UNCLOS, 1982 yılında kabul edilmiş ve deniz seyir hakları ile yetki alanlarını düzenleyen uluslararası hukuk metnidir.

Bölgesel Ülkelerden ve Şirketlerden Tepkiler

İsrail'in Çarşamba günü Lübnan'da gerçekleştirdiği saldırılar sonrası İran, ABD ve dünya kamuoyuna karşı boğaz geçiş koşullarını kontrol edeceği yönündeki tutumunu sertleştirdi. Khatibzadeh Perşembe günü yaptığı açıklamada, ABD'nin Orta Doğu'daki saldırganlığına son vermesi ve İsrail'in Lübnan'a saldırmayı durdurması halinde İran'ın uluslararası normlar doğrultusunda gemilerin geçişine izin vereceğini söyledi.

Buna karşılık Umman, İran'ın iki haftalık ateşkes süresince transit geçiş ücreti alacağı iddialarını reddetti. Umman Ulaştırma Bakanı Saeed bin Hamoud bin Saeed al Maawali, Hürmüz Boğazı'nın doğal bir geçit olduğunu, bu nedenle herhangi bir ücret uygulanamayacağını ve uluslararası anlaşmalara saygı gösterileceğini vurguladı.

Körfez ülkeleri de Hürmüz Boğazı'nın İran tarafından kontrol edilemeyeceği konusunda kararlılıklarını ifade ediyor. Katar Dışişleri Bakanlığı Sözcüsü Dr. Majed al-Ansari, boğazın doğal ve ortak kullanım alanı olduğunu, bölge halklarının yararına açık tutulması gerektiğini belirtti.

Abu Dabi devlet petrol şirketi CEO'su Sultan Al Jaber ise Hürmüz Boğazı'nın koşulsuz olarak açılması çağrısında bulunarak, geçişlerin kısıtlandığını ve siyasi baskıya tabi tutulduğunu ifade etti. Al Jaber, bu durumun seyir özgürlüğü olmadığını, zorlamaya dönüştüğünü söyledi. Bu gelişmelerin detayları için Beyaz Saray'dan İran'a Hürmüz Boğazı uyarısı haberimizi inceleyebilirsiniz.