İran’da dini lider Ali Hamaney’in vefatının ardından ülke, yeni liderin kim olacağına odaklandı. Uzmanlar Meclisi’nden gelen "sona yaklaşıldı" açıklaması süreci hızlandırdı. Meclis üyesi Ahmed Hatemi, devlet televizyonuna yaptığı açıklamada, "Yeni lider kısa zamanda belirlenecek, ancak ülke savaş hali gibi bir durumda" dedi.

En güçlü aday olarak öne çıkan Mücteba Hamaney’in ismi, özellikle muhalif medya organı Iran International tarafından dini lider olarak seçildiği iddiasıyla gündemde. Haberde, Uzmanlar Meclisi’nin, İran Devrim Muhafızları’nın baskısıyla Mücteba Hamaney’i seçtiği ileri sürüldü. Ancak resmi kaynaklardan henüz doğrulama veya yalanlama gelmedi. Bu gelişmeler İran'da yeni dini lider tartışmaları ile paralellik gösteriyor.

Hasan Ruhani'nin Yeniden Tartışılan Konumu

Eski Cumhurbaşkanı Hasan Ruhani, İran’da yeni liderlik dönemine hazırlanırken siyasi tartışmaların merkezine yerleşti. Ruhani, ılımlı çizgiyi temsil eden önemli bir figür olarak öne çıkıyor. Al Jazeera’nin aktardığına göre, analistler Ruhani’yi İran siyasetindeki ideolojik kutuplaşmada pragmatik uzlaşmanın önemli temsilcisi olarak tanımlıyor.

Ruhani, cumhurbaşkanlığı döneminde diplomasi ve ekonomik normalleşme politikalarıyla dikkat çekmişti. Bugün liderlik yarışında doğrudan adı geçmese de, yönetimin geleceği üzerine yapılan tartışmalarda sıkça anılıyor.

İran Araştırmaları Merkezi (İRAM) araştırmacısı Oral Toga, Ruhani için: "Devrimin kurucu kadrolarından yetişmiş, lider olmak isteyen ve kendisini bu göreve uygun gören biri. 2017-2018’den beri bu arzusu en üst düzeyde. Gündeme gelmesi sürpriz değil." dedi.

Toga, Ruhani ekolünü "tam bir orta yolcu düşünce" olarak tanımlayarak, "İran İslam Cumhuriyeti menfaatini küresel sistemden tamamen dışlamadan, kimliğini koruyarak diyalog kurmayı hedefliyorlar" ifadelerini kullandı. Ancak 2021 seçimlerinden sonra Devrim Muhafızları’nın bu ekole nefes aldırmadığını belirtti.

Seçilirse Dengeler Değişebilir

Toga, Ruhani’nin ilk tercih olmadığını ancak seçilirse 2013-2014 yıllarındaki gibi bir İran senaryosunun gerçekleşebileceğini söyledi. "Reformist adımlar kontrollü yürütülüyordu, ancak Ruhani lider olursa dengeler değişebilir" değerlendirmesini yaptı.

Hasan Ruhani’nin Siyasi Kariyeri ve İran’daki Rolü

1948 yılında Semnan eyaletine bağlı Sorkheh kentinde doğan Ruhani, dini eğitimle akademik kariyeri birleştiren bir siyasetçi olarak biliniyor. Gençlik yıllarında Havza sisteminde eğitim aldı, ardından Tahran Üniversitesi’nde hukuk okudu ve 1999’da Glasgow Kaledonya Üniversitesi’nde doktora yaptı.

1979 İslam Devrimi sonrası siyasete aktif katılan Ruhani, 1980-2000 yılları arasında beş dönem İran Parlamentosu’nda milletvekilliği yaptı. Ulusal güvenlik alanında da önemli görevler üstlendi. Sistemin içinde, ideolojik sertlikten uzak, uzlaşma arayan bir figür olarak tanındı.

İran siyasetinde farklı ideolojik eğilimler bulunmakla birlikte, Ruhani’nin ılımlılık çizgisi cumhuriyetçi yönetim ile İslami ideolojik yapı arasında denge kurmaya yönelikti.

Nükleer Müzakereler ve Uluslararası İmaj

Ruhani, 2003-2005 yılları arasında İran’ın baş nükleer müzakerecisi olarak Avrupa ülkeleriyle yürütülen görüşmelerde önemli rol oynadı. Batılı diplomatlar onu pragmatik ve müzakereye açık biri olarak değerlendirirken, bazı muhafazakarlar fazla taviz vermekle eleştirdi.

2015’te imzalanan Ortak Kapsamlı Eylem Planı (nükleer anlaşma), İran’ın nükleer faaliyetlerine sınırlama getirirken, yaptırımların önemli kısmı kaldırıldı. Bu gelişme Ruhani yönetimi tarafından ekonomik canlanma fırsatı olarak sunuldu.

Ancak 2018’de ABD Başkanı Donald Trump, anlaşmadan çekildiğini açıkladı ve ağır yaptırımlar yeniden uygulandı. Bu durum Ruhani’nin diplomasi merkezli politikasını zayıflattı, muhafazakarlar da yaklaşımını eleştirdi.

Güncel Durum ve Siyasi Etki

Ruhani’nin cumhurbaşkanlığı 2021’de sona erdi. Muhafazakarların güçlenmesiyle etkisi azaldı. Uzmanlar Meclisi üyeliğini sürdüren Ruhani’nin 2024’te Anayasa Koruma Konseyi tarafından yeniden adaylığı engellendi. Bu karar, siyasi etkisinin sona erdiği yorumlarına yol açtı. Bu gelişmeler, Mücteba Hamaney’in dini lider olarak öne çıkması ile birlikte İran’daki siyasi dengeleri yeniden şekillendiriyor.