İran'da devam eden hava saldırılarında sivil kayıplar giderek artıyor. Tahran ve diğer şehirlerde üç haftadan fazla süredir ABD ve İsrail tarafından gerçekleştirilen bombardımanlar, çok sayıda sivilin yaşamını yitirmesine neden oldu. Bu gelişmeler, ABD ve İsrail ile İran arasındaki karşılıklı saldırılar kapsamında değerlendiriliyor.

Saldırılarda Ölenlerin Hikayeleri

Parasteş Dahaghin, Tahran'ın Apadana mahallesindeki eczanesinde çalışırken yakınlarında gerçekleşen bir saldırıda hayatını kaybetti. İran İnsan Hakları Belgeleme Merkezi verilerine göre, saldırı sırasında hedef alınan bina, ülkedeki internet erişiminin yönetildiği yer olarak biliniyor. Parasteş için düzenlenen törenin görüntüleri sosyal medyada paylaşıldı; fotoğrafları mumlar ve çiçekler arasında sergilenirken kardeşi Poorya, Instagram paylaşımında Parasteş'in sadece işini yaptığını belirtti.

Batıdaki Sardasht şehrinde ise üç yaşındaki Eilmah Bilki, Mart ayı başlarında ABD-İsrail hava saldırılarında ağır yaralandıktan bir gün sonra yaşamını yitirdi. Bu bilgi, Kürtler için çalışan insan hakları grubu Hengaw tarafından BBC'ye ulaştırıldı.

Moda Yazarı Berivan Molani'nin Ölümü

İnternet üzerinden kıyafet satan 26 yaşındaki moda yazarı Berivan Molani, Tahran’daki hava saldırısında evinin enkazı altında kalarak hayatını kaybetti. Arkadaşı Razih Janbaz, Instagram'da Molani'nin 17 Mart'taki füze saldırısı sırasında, yataktan kalkmadan hemen önce öldüğünü ifade etti. Janbaz, saldırıda Berivan'ın birçok komşusunun da yaşamını yitirdiğini belirtti.

İran İstihbarat Bakanı İsmail Hatib’in de aynı semtte yaşadığı belirtilirken, Molani’nin ailesinin evlerinin karşısında yaşayan Hatib'i sorumlu tuttuğu bildirildi. Janbaz, "Aile çocuklarını korumaya çalıştı ancak evde kimlerin yaşadığını bilmeden kızlarını kaybettiler" dedi.

Sivil Kayıplar ve İnsan Hakları Durumu

ABD merkezli İnsan Hakları Aktivistleri Haber Ajansı (HRANA) verilerine göre, 23 Mart itibarıyla 1400'den fazla sivil hayatını kaybetti, bunların yaklaşık 200'ü çocuk. En çok sivil kaybın yaşandığı olaylardan biri, savaşın başlarında güneydeki Minab kasabasındaki bir ilkokula düzenlenen füze saldırısı oldu. Bu saldırıda 48 çocuk ve 10 yetişkin yaşamını yitirdi. İran yönetimi kendi asker kayıplarını açıklamazken HRANA, savaşta en az 1167 askerin öldüğünü bildiriyor.

İnternet ve telefon ağlarını kullandıkları gerekçesiyle birçok İranlı tutuklandı. İnsan hakları örgütleri, sahadan bilgi toplamanın çok güç olduğunu aktarıyor. Hengaw, İran yönetiminin sınır muhafızlarına, Irak'ın iletişim ağlarını kullananları vurma emri verdiğini açıkladı.

Uluslararası Kuruluşların Uyarıları

Uluslararası Kızılhaç Komitesi, savaş nedeniyle sivillerin ciddi bir bedel ödediğini belirtti. Komite Başkanı Vincent Cassard, uluslararası insani hukuka göre siviller ve sivil altyapının korunması gerektiğini vurguladı. Dünya Sağlık Örgütü (WHO) ise sağlık tesislerine 20’den fazla saldırı olduğunu doğruladı ve en az dokuz sağlık çalışanının yaşamını yitirdiğini bildirdi.

WHO’dan Ian Clarke, sağlık tesislerine yönelik her saldırının uluslararası hukuk ihlali olduğunu ve tarafların sivilleri ve sağlık altyapısını koruma sorumluluğu bulunduğunu söyledi. ABD ise sivilleri hedef almadığını ve yükümlülüklerini ciddiye aldığını ifade etmişti.

Hastaneler ve Sağlık Çalışanları Üzerindeki Etkiler

BBC, saldırılarda hasar gören birçok hastanenin görüntülerini doğruladı. Bunlar arasında Tahran’daki 17 katlı özel Gandhi Hastanesi, batıdaki Mahabad kasabasındaki Kızılay Hastanesi ve 3 Mart'ta bebeklerin tahliye edildiği güneydeki Buşehr limanındaki bir hastane yer alıyor.

İranlı cerrah Dr. Hashim Moazenzadeh, savaş nedeniyle kamu hastanelerinde çalışan doktorların aşırı yorgun ve zor durumda olduğunu anlattı. Moazenzadeh, "Kullanılan bombalar çok büyük ve sivil kayıplar yüksek. Hastanelerin yanındaki bombalamalar, bu tesislerin güvenliğini önceliklendirmeyi gerektiriyor" dedi. Bu durum, İsrail'in Hizbullah'a karşı hava ve kara operasyonları gibi bölgesel çatışmaların sağlık sistemleri üzerindeki etkisini hatırlatıyor.